Polifosfatlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 321-b. — ziyouz.com
Polifosfatlar — superfosfat kislota (ortofosfat va polifosfat kislotalar aralaşmasi) asosida olinadigan murakkab, konsentrlangan öğitlar, umumiy formulasi Mep+2 Rp O3p+1. P. tuzilişiga köra, çiziqli yoki halqasiz va halqali P.ga, olinişiga köra, sun'iy va tabiiy P.ga bulinadi. Sun'iy P. (ammoniyli va kaliyli P.) superfosfat kislota asosida olinadi. Sun'iy P. tarkibida 10 va undan ortiq fosfat kislota qoldiği buladi. Ammoniy polifosfat (tarkibida 16— 18% N va 58—61% suvda eruvçan P2O5) va kaliy polifosfat (48% P2O5, 26% K2O, 4% C1) işlatiladi. Keyingi yillarda Özbekistonning kimyogar olimlari sun'iy P. asosida murakkab va kompleks uğitlarni işlab çiqarişni yölga quydilar.
Barça tirik organizmlar tarkibida tabiiy P. mavjud. Adenozintrifosfat kislota ham tabiiy P.ning vakili hisoblanadi. Halqali tabiiy polifosfatlarga inozit fosfat kislotaning Sa—Mg li tuzi — fitin moddasini misol qilib körsatiş mumkin. Fitin sanoat mikyosida çigit tarkibidan ajratib olinadi. Tuban usimliklar, zamburuğlar tarkibida köp mikdorda P. uçraşi aniklangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОЛИФОСФАТЛАР — суперфосфат кислота (ортофосфат ва полифосфат кислоталар аралашмаси) асосида олинадиган мураккаб, концентрланган ўғитлар, умумий формуласи Меп+2 Рп О3п+1. П. тузилишига кўра, чизиқли ёки ҳалқасиз ва ҳалқали П.га, олинишига кўра, сунъий ва табиий П.га булинади. Сунъий П. (аммонийли ва калийли П.) суперфосфат кислота асосида олинади. Сунъий П. таркибида 10 ва ундан ортиқ фосфат кислота қолдиғи булади. Аммоний полифосфат (таркибида 16— 18% N ва 58—61% сувда эрувчан Р2О5) ва калий полифосфат (48% Р2О5, 26% К2О, 4% С1) ишлатилади. Кейинги йилларда Ўзбекистоннинг кимёгар олимлари сунъий П. асосида мураккаб ва комплекс уғитларни ишлаб чиқаришни йўлга қуйдилар.
Барча тирик организмлар таркибида табиий П. мавжуд. Аденозинтрифосфат кислота ҳам табиий П.нинг вакили ҳисобланади. Ҳалқали табиий полифосфатларга инозит фосфат кислотанинг Са—Mg ли тузи — фитин моддасини мисол қилиб кўрсатиш мумкин. Фитин саноат микёсида чигит таркибидан ажратиб олинади. Тубан усимликлар, замбуруғлар таркибида кўп микдорда П. учраши аникланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.