Polimorfizm
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 313–314-b. — ziyouz.com
Polimorfizm (biologiyada) — bir tur doirasida körinişi b-n öz-aro farq qiladigan bir neça individlar bölişi. Agar bunday individlar 2 ta bölsa, dimorfizm (mas, jinsiy dimorfizm) deb ataladi. Köpçilik gidroidlar koloniyasi bitta koloniyada har xil gidrantlar rivojlanişi b-n boğliq. Mac, sifonoforalarda gonofor (jinsiy), gastrozoid (oziqlanuvçi), palpon (ayiruvçi), nektofor (suzuvçi) poliplar mavjud. Zang zamburuğlarning har xil ösimliklarda rivojlangan mevali tanasi, spo-ralarining körinişi va fiziologiyasi bir-biridan keskin farq qiladi. Xuddi şu xildagi P. digenetik sörğiçlilar liçinkasi uçun xos bölib, pleyomorfoz deyiladi. Ayrim jinsli hayvonlarda P. bir jinsga mansub individlarning har xil körinişga ega bölişidan iborat (mas, şiralarning urgoçilari, kok-sidlarning erkaklari orasida qanot-sizlari va qanotlilari böladi). Jamoa bölib yaşovçi haşarotlarda P. koloniya yoki oilada individlarning vazifasi böyiça guruxlarga bölinişi demakdir. Çigirtkalar va ayrim ka-palaklar qurtlari sonining ortişi b-n ular rangi, tuzilişi va xulq-atvorida paydo böladigan farq qiluvçi belgilar populyatsiyalar ziçligi özgarişi b-n boğliq P.ga misol böladi. Genetikada P. tuşunçasi populya-siyalarda aniq fenotipik farq qiluvçi belgilarga ega bölgan individlarning 2 yoki undan köproq genotipik sinfining doimiy saqlanişini anglatadi. Bunday farqyaşaş muhitining bir xil bölmasligi b-n boğliq bölib, populyatsiya genetik strukturasining moslaniş orqali ixtisoslaşuvini aks ettiradi. P. turli genetik mexa-nizmlar: bir jinsga mansub individlarning geterogenligi, geterozigot formalarning moslanişdagi afzalligi orkali saqlanib turadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОЛИМОРФИЗМ (биологияда) — бир тур доирасида кўриниши б-н ўз-аро фарқ қиладиган бир неча индивидлар бўлиши. Агар бундай индивидлар 2 та бўлса, диморфизм (мас, жинсий диморфизм) деб аталади. Кўпчилик гидроидлар колонияси битта колонияда ҳар хил гидрантлар ривожланиши б-н боғлиқ. Mac, сифонофораларда гонофор (жинсий), гастрозоид (озиқланувчи), пальпон (айирувчи), нектофор (сузувчи) полиплар мавжуд. Занг замбуруғларнинг ҳар хил ўсимликларда ривожланган мевали танаси, спо-раларининг кўриниши ва физиологияси бир-биридан кескин фарқ қилади. Худди шу хилдаги П. дигенетик сўрғичлилар личинкаси учун хос бўлиб, плейоморфоз дейилади. Айрим жинсли ҳайвонларда П. бир жинсга мансуб индивидларнинг ҳар хил кўринишга эга бўлишидан иборат (мас, шираларнинг ургочилари, кок-цидларнинг эркаклари орасида қанот-сизлари ва қанотлилари бўлади). Жамоа бўлиб яшовчи ҳашаротларда П. колония ёки оилада индивидларнинг вазифаси бўйича гурухларга бўлиниши демакдир. Чигирткалар ва айрим ка-палаклар қуртлари сонининг ортиши б-н улар ранги, тузилиши ва хулқ-атворида пайдо бўладиган фарқ қилувчи белгилар популяциялар зичлиги ўзгариши б-н боғлиқ П.га мисол бўлади. Генетикада П. тушунчаси популя-цияларда аниқ фенотипик фарқ қилувчи белгиларга эга бўлган индивидларнинг 2 ёки ундан кўпроқ генотипик синфининг доимий сақланишини англатади. Бундай фарқяшаш муҳитининг бир хил бўлмаслиги б-н боғлиқ бўлиб, популяция генетик структурасининг мосланиш орқали ихтисослашувини акс эттиради. П. турли генетик меха-низмлар: бир жинсга мансуб индивидларнинг гетерогенлиги, гетерозигот формаларнинг мосланишдаги афзаллиги оркали сақланиб туради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.