Polinez tillari

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 314–315-b. — ziyouz.com

Polinez tillari - avstronez tillari oilasining alohida guruhi; Okeaniya tillaridan (jami 30 ga yaqin). Polineziyada (tub aholi tillari), şuningdek, Melaneziya va Mikroneziyaning çekka orollarida (taşki poli-nez tillari) tarqalgan. Sözlaşuvçilarning umumiy mikdori 1 mln. kişidan ortiq. P.t. tonga (tonga va niue) tillari va asl polinez tillari guruhçalariga, asl polinez tillari esa samoa-taşki (samoa, tuvalu, tokelau, futuna, uvea, pukapuka, şuningdek, barça taşki polinez tillari) va şar-qiy polinez tillariga (maori, gavay, taiti, rarotongo, rapanui, tuamotu va b.) ajratiladi.

P.t. grammatik qurilişi jihatidan analitik tillardan. Fonetikasida 5 ta unli va 8 tadan 12 tagaça undoş tovuş bor. Gapni taşkil etuvçi eng muhim birlik luğaviy ma'no bildiruvçi mustaqil söz hamda uning oldida yoki ortida joylaşuvçi xilma-xil yordamçi (grammatik ma'no bildiruvçi) sözlar majmuidan iborat. Gapda söz tarti-bi bir qadar erkinroq: köp tillarda ega kesimdan keyin, ba'zilarida esa ran boşida keladi; aniqlovçi aniklanmişdan keyin keladi. Söz yasalişining keng tarqalgan turlari söz qöşiş va söz takroridir.

P.t. 19-a.gaça yozuvga ega bölmagan; 19-a.dan bir qança adabiy P.t. lotin alif-bosi asosidagi yozuvga ega böldi. 20-a.ning örtalarigaça P.t. yaxşi örganilmagan. 20-a. Urtalaridan uşbu tillarni sinxron tarzda hamda qiyosiytarixiy örganiş boşlangan.

Anvar Ismoilov, Abduvahob Madvaliyev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПОЛИНЕЗ ТИЛЛАРИ - австронез тиллари оиласининг алоҳида гуруҳи; Океания тилларидан (жами 30 га яқин). Полинезияда (туб аҳоли тиллари), шунингдек, Меланезия ва Микронезиянинг чекка оролларида (ташки поли-нез тиллари) тарқалган. Сўзлашувчиларнинг умумий микдори 1 млн. кишидан ортиқ. П.т. тонга (тонга ва ниуэ) тиллари ва асл полинез тиллари гуруҳчаларига, асл полинез тиллари эса самоа-ташки (самоа, тувалу, токелау, футуна, увеа, пукапука, шунингдек, барча ташки полинез тиллари) ва шар-қий полинез тилларига (маори, гавай, таити, раротонго, рапануи, туамоту ва б.) ажратилади.

П.т. грамматик қурилиши жиҳатидан аналитик тиллардан. Фонетикасида 5 та унли ва 8 тадан 12 тагача ундош товуш бор. Гапни ташкил этувчи энг муҳим бирлик луғавий маъно билдирувчи мустақил сўз ҳамда унинг олдида ёки ортида жойлашувчи хилма-хил ёрдамчи (грамматик маъно билдирувчи) сўзлар мажмуидан иборат. Гапда сўз тарти-би бир қадар эркинроқ: кўп тилларда эга кесимдан кейин, баъзиларида эса ran бошида келади; аниқловчи аникланмишдан кейин келади. Сўз ясалишининг кенг тарқалган турлари сўз қўшиш ва сўз такроридир.

П.т. 19-а.гача ёзувга эга бўлмаган; 19-а.дан бир қанча адабий П.т. лотин алиф-боси асосидаги ёзувга эга бўлди. 20-а.нинг ўрталаригача П.т. яхши ўрганилмаган. 20-а. Урталаридан ушбу тилларни синхрон тарзда ҳамда қиёсийтарихий ўрганиш бошланган.

Анвар Исмоилов, Абдуваҳоб Мадвалиев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.