Polineziya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 315-b. — ziyouz.com
Polineziya (yun. poli... va nesos — orol) — Okeaniyadagi orollar. Tinç okeanning markaziy qismida, 23°30' ş.k. — 28° j.k. va 176° şq.u. — 109°20' ğ.u.lar oraliğida. P. tarkibida Tonga, Gavayi, Tuvalu, Feniks, Tokelau o.lari, Kuk arxipelagi, Ğarbiy Samoa, Şarqiy Samoa, Layn, Tubuai, Markiz o.lari, Pasxa o., Jamiyat o.lari, Tuamotu o.lari va b. bor. Mayd. 26 ming km2. Orollarning aksari qismi vulkan otilişi natijasida paydo bölgan yoki marjon orollardir. Vulkan orollari relyefi toğlik (eng baland joyi 4205 m, Gavayi o.dagi Mauna-Kea söngan vulkani), marjon orollarining yer usti yassi va pasttekislik. Gavayi, Samoa va Tonga o.larida xarakatdagi vulkanlar mavjud. Foydali kazilmalardan fosforit, boksit konlari bor. Orollar marjon riflari b-n öralgan. Iqlimi ekvatorial, tropik, passatli iqlim. Örtaça yillik t-ra 22—26°. Yillik yoğin 1500 mm dan 3500 mm gaça, kuçli dovullar bölib turadi. Orollar doim yaşil subekvatorial va tropik örmonlar b-n qoplangan, şamolga teskari yon bağirlar savannalardan iborat. Sohillarda kokos palma-si, non daraxti, pandanuslar usadi. Kofe, kakao, kauçukli daraxtlar östiriladi. Şakarqamiş, ananas, şoli, yams, maniok yetiştiriladi. Dengiz hayvonlari ovlanadi, marvarid olinadi. Xalqaro turizm rivojlangan. P. orollari yevropaliklarga 16-a. oxiridan ma'lum.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОЛИНЕЗИЯ (юн. поли... ва nesos — орол) — Океаниядаги ороллар. Тинч океаннинг марказий қисмида, 23°30’ ш.к. — 28° ж.к. ва 176° шқ.у. — 109°20’ ғ.у.лар оралиғида. П. таркибида Тонга, Гавайи, Тувалу, Феникс, Токелау о.лари, Кук архипелаги, Ғарбий Самоа, Шарқий Самоа, Лайн, Тубуаи, Маркиз о.лари, Пасха о., Жамият о.лари, Туамоту о.лари ва б. бор. Майд. 26 минг км2. Оролларнинг аксари қисми вулкан отилиши натижасида пайдо бўлган ёки маржон ороллардир. Вулкан ороллари рельефи тоғлик (энг баланд жойи 4205 м, Гавайи о.даги Мауна-Кеа сўнган вулкани), маржон оролларининг ер усти ясси ва пасттекислик. Гавайи, Самоа ва Тонга о.ларида харакатдаги вулканлар мавжуд. Фойдали казилмалардан фосфорит, боксит конлари бор. Ороллар маржон рифлари б-н ўралган. Иқлими экваториал, тропик, пассатли иқлим. Ўртача йиллик т-ра 22—26°. Йиллик ёғин 1500 мм дан 3500 мм гача, кучли довуллар бўлиб туради. Ороллар доим яшил субэкваториал ва тропик ўрмонлар б-н қопланган, шамолга тескари ён бағирлар саванналардан иборат. Соҳилларда кокос пальма-си, нон дарахти, пандануслар усади. Кофе, какао, каучукли дарахтлар ўстирилади. Шакарқамиш, ананас, шоли, ямс, маниок етиштирилади. Денгиз ҳайвонлари овланади, марварид олинади. Халқаро туризм ривожланган. П. ороллари европаликларга 16-а. охиридан маълум.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.