Poliploidiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 317-b. — ziyouz.com
Poliploidiya (poli... va yun. eidos — köriniş, şakl) — tirik organizmlar hujayrasidagi xromosomalari sonining ularning gaploid miqdoriga nisbatan 3 yoki undan köproq marta oşib ketişi. Bunday hujayra yoki undan rivojlangan organizm poliploid deyiladi. Xromosomalar soni 3 marta oşganida triploid, 4 marta oşganida tetraploid deyiladi. Poliploid organizm ota-ona organizmga nisbatan yirik va kuçli böladi. P. ösimliklar orasida keng Tap-kalgan; madaniy ösimliklar, odatda, poliploid böladi. P. hayvonlar orasida ayrim qisqiçbaqasimonlar, suvda va quruqlikda yaşovçilar, as-karidalarda uçraydi. Sun'iy P. yuqori harorat, nurlaniş, kimyoviy moddalar (kolxitsin va b.) ta'sir et-tirib hosil qilinadi. P. katta amaliy ahamiyatga ega. Poliploid ösimliklar yirik va serhosil böladi. P. dan ösimlik navlari xususiyatini yaxşilaş, yirik va serhosil navlar yetiştirişda keng foydalaniladi.
Rus olimi B. L. Astaurov tut ipak qurti ikki xil zotining duragaylaridan serpuşt tetraploid zotni yetiş-tirgan. Ana şu asosda Astaurov ayrim jinsli hayvonlarning poliploid formalari partenogenez va gibridizatsiya usuli b-n kelib çiqişi mumkinligini amalda isbot qildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОЛИПЛОИДИЯ (поли... ва юн. eidos — кўриниш, шакл) — тирик организмлар ҳужайрасидаги хромосомалари сонининг уларнинг гаплоид миқдорига нисбатан 3 ёки ундан кўпроқ марта ошиб кетиши. Бундай ҳужайра ёки ундан ривожланган организм полиплоид дейилади. Хромосомалар сони 3 марта ошганида триплоид, 4 марта ошганида тетраплоид дейилади. Полиплоид организм ота-она организмга нисбатан йирик ва кучли бўлади. П. ўсимликлар орасида кенг Tap-калган; маданий ўсимликлар, одатда, полиплоид бўлади. П. ҳайвонлар орасида айрим қисқичбақасимонлар, сувда ва қуруқликда яшовчилар, ас-каридаларда учрайди. Сунъий П. юқори ҳарорат, нурланиш, кимёвий моддалар (колхицин ва б.) таъсир эт-тириб ҳосил қилинади. П. катта амалий аҳамиятга эга. Полиплоид ўсимликлар йирик ва серҳосил бўлади. П. дан ўсимлик навлари хусусиятини яхшилаш, йирик ва серҳосил навлар етиштиришда кенг фойдаланилади.
Рус олими Б. Л. Астауров тут ипак қурти икки хил зотининг дурагайларидан серпушт тетраплоид зотни етиш-тирган. Ана шу асосда Астауров айрим жинсли ҳайвонларнинг полиплоид формалари партеногенез ва гибридизация усули б-н келиб чиқиши мумкинлигини амалда исбот қилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.