Polivinilxlorid
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 302-b. — ziyouz.com
Polivinilxlorid (PVX, vestolit, xostalit, vinnol, korvik, solvik, sikron, jeon, nippeon, lukovil, xelvik, norvik va b.) — vinilxloridning çiziqli termoplastik polimeri, —[CH2—CHC1—]p. Oq rangli plastik, mol. m. (10—150)103; ziçligi 1350—1450 kg/m3. 100° dan yuqorida parçalanib, HCI ajratib çikaradi; çözilişga çidamlilik çegarasi 600 kg/ sm2; egilişga çidamlilik çegarasi 1200 kg/sm2; qattiqligi 9,6 kg/mm2 issiqqa çidamliligi 70°, fiziologik zararsiz. Dixloretan, siklogeksanon, xlor- va nitrobenzolda eriydi, benzol, atsetonda oz eriydi, suv, spirt va uglevodorodlarda erimaydi; nam, kislota, işkrr, tuzlar eritmasi, sanoat gazlari, benzin, kerosin, yog va spirtlar ta'siriga çidamli. Vinil-xlorid CH2=CHC1ning yoruglik, is-siklik va turli initsiatorlar ta'sirida polimerlanişi natijasida hosil böladi. Polimerlaniş zanjirli mexanizm (q. Ranjir reaksiyalar) böyiça amalga oşiriladi; avtolavkalarda 40— 50° va 4,5 at. bosim ostida suv emulsiyali usul asosida ötkaziladi.
P.dan 3000 dan köproq mahsulot va material işlab çiqariladi. P.ga 10% plastifikator qöşilsa, fizik-mexanik xossalari yuqori, —10° gaça muzlaşga çidamli material (viniplast) hosil böladi. P. tarkibiga 40% gaça plastifikator qöşib, —50% gaça çidamli elastik material (plastikat) oliş mumkin. P. elektrotexnika, yengil, oziq-ovqat, oğir maşinasozlik sanoatlarida, kemasozlikda, tibbiyotda, qurilişda qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОЛИВИНИЛХЛОРИД (ПВХ, вестолит, хосталит, виннол, корвик, сольвик, сикрон, жеон, ниппеон, луковил, хелвик, норвик ва б.) — винилхлориднинг чизиқли термопластик полимери, —[СН2—СНС1—]п. Оқ рангли пластик, мол. м. (10—150)103; зичлиги 1350—1450 кг/м3. 100° дан юқорида парчаланиб, HCI ажратиб чикаради; чўзилишга чидамлилик чегараси 600 кг/ см2; эгилишга чидамлилик чегараси 1200 кг/см2; қаттиқлиги 9,6 кг/мм2 иссиққа чидамлилиги 70°, физиологик зарарсиз. Дихлорэтан, циклогексанон, хлор- ва нитробензолда эрийди, бензол, ацетонда оз эрийди, сув, спирт ва углеводородларда эримайди; нам, кислота, ишкрр, тузлар эритмаси, саноат газлари, бензин, керосин, ёг ва спиртлар таъсирига чидамли. Винил-хлорид СН2=СНС1нинг ёруглик, ис-сиклик ва турли инициаторлар таъсирида полимерланиши натижасида ҳосил бўлади. Полимерланиш занжирли механизм (қ. Ранжир реакциялар) бўйича амалга оширилади; автолавкаларда 40— 50° ва 4,5 ат. босим остида сув эмульсияли усул асосида ўтказилади.
П.дан 3000 дан кўпроқ маҳсулот ва материал ишлаб чиқарилади. П.га 10% пластификатор қўшилса, физик-механик хоссалари юқори, —10° гача музлашга чидамли материал (винипласт) ҳосил бўлади. П. таркибига 40% гача пластификатор қўшиб, —50% гача чидамли эластик материал (пластикат) олиш мумкин. П. электротехника, енгил, озиқ-овқат, оғир машинасозлик саноатларида, кемасозликда, тиббиётда, қурилишда қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.