Poloniy

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 324-b. — ziyouz.com

Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 60%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.

Poloniy (Polonium), Po — Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 84, at.m. 208,9824. P. radioaktiv elementlar yemirilişida oraliq mah-sulot sifatida hosil böladi. Uning massa sonlari 194 dan 218 gaça bölgan 25 ta izotopi va yadro izomerlari ma'lum. Eng uzok, mavjud böluvçi izotopi 209Ro(T|/2=103 y.), sun'iy yöl b-n olingan. Har bir tabiiy iztopining radioaktiv elementlar qatorida joylanişiga qarab maxsus nomi va belgisi bor, çunonçi: 2|(|Ro— RaF b-n, 2||Ro— AsS b-n, 2l2Po-ThC b-n, 2l4Po-RaC b-n, 215Ro—AsA b-n, 216Ro— ThA b-n va 2l8Po—RaA b-n belgilanadi. P.ning 210Ro izotopi (T1/2=138,4 kun) muhim amaliy ahamiyatga ega.

P. (2|0Ro) ilk bor 1898 y.da M. Sklo-dovskaya-Kyuri va P. Kyuri tomonidan uran rudasida radioaktiv element sifatida kaşf etilgan va M. Sklo-dovskaya-Kyuri vatani — Polşa (lot. Polonia) şarafiga P. deb atalgan. P. — kumuş kabi oq va yumşoq metall, fizik xossalari jihatidan vismut va qörğoşinni eslatadi. Suyuklaniş t-rasi 254°, qaynaş t-rasi 962°, ziçligi 9,4 g/sm3, atom radiusi 1,7 A . Yer pustila massa jihatidan 2-10 15% ni taşkil qiladi.

P. birikmalarda —2, +2, +4, +6 valentli. Uning oksidi, xloridlari, sulfati va kompleks birikmalari ma'lum.

P. uran rudasini qayta işlaşda hosil böladigan murakkab moddalarning eritmalarini elektrkimyoviy usulda kaytarib olinadi. 1 t uran rudasida 0,1 mg çamasida P. böladi. PoS ni vakuumda 273° da qizdiriş yöli b-n ham olinadi. P.ning izotopi 2|0Ro o-zarralar manbai sifatida işlatiladi. 2|0Ro ning berilliy b-n aralaşmasi turli materiallarni analiz qilişda neytronlarning manbai bölib xizmat qiladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПОЛОНИЙ (Polonium), Po — Менделеев даврий системасининг VI гуруҳига мансуб кимёвий элемент. Тартиб рақами 84, ат.м. 208,9824. П. радиоактив элементлар емирилишида оралиқ маҳ-сулот сифатида ҳосил бўлади. Унинг масса сонлари 194 дан 218 гача бўлган 25 та изотопи ва ядро изомерлари маълум. Энг узок, мавжуд бўлувчи изотопи 209Ро(Т|/2=103 й.), сунъий йўл б-н олинган. Ҳар бир табиий изтопининг радиоактив элементлар қаторида жойланишига қараб махсус номи ва белгиси бор, чунончи: 2|(|Ро— RaF б-н, 2||Ро— АсС б-н, 2l2Po-ThC б-н, 2l4Po-RaC б-н, 215Ро—АсА б-н, 216Ро— ThA б-н ва 2l8Po—RaA б-н белгиланади. П.нинг 210Ро изотопи (Т1/2=138,4 кун) муҳим амалий аҳамиятга эга.

П. (2|0Ро) илк бор 1898 й.да М. Скло-довская-Кюри ва П. Кюри томонидан уран рудасида радиоактив элемент сифатида кашф этилган ва М. Скло-довская-Кюри ватани — Польша (лот. Polonia) шарафига П. деб аталган. П. — кумуш каби оқ ва юмшоқ металл, физик хоссалари жиҳатидан висмут ва қўрғошинни эслатади. Суюкланиш т-раси 254°, қайнаш т-раси 962°, зичлиги 9,4 г/см3, атом радиуси 1,7 А . Ер пустила масса жиҳатидан 2-10 15% ни ташкил қилади.

П. бирикмаларда —2, +2, +4, +6 валентли. Унинг оксиди, хлоридлари, сульфати ва комплекс бирикмалари маълум.

П. уран рудасини қайта ишлашда ҳосил бўладиган мураккаб моддаларнинг эритмаларини электркимёвий усулда кайтариб олинади. 1 т уран рудасида 0,1 мг чамасида П. бўлади. PoS ни вакуумда 273° да қиздириш йўли б-н ҳам олинади. П.нинг изотопи 2|0Ро о-зарралар манбаи сифатида ишлатилади. 2|0Ро нинг бериллий б-н аралашмаси турли материалларни анализ қилишда нейтронларнинг манбаи бўлиб хизмат қилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.