Poltava viloyati

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 324–325-b. — ziyouz.com

Poltava viloyati - Ukraina tarkibidagi viloyat. 1937 y. 22 sent.da taşkil etilgan. Çap Sohil Ukrainasining markaziy qismida joylaşgan. Mayd. 28,8 ming km2. Aholisi 1723,9 ming kişi (1997), asosan, ukrainlar va ruslar yaşaydi. P.v.da 25 ma'muriy tuman, 13 şahar, 23 şaharça bor. Markazi — Poltava ş. Boşqa muhim şaharlari: Kremençug, Lubni, Mirgorod, Piryatin, Xorol, Gadyaç. P.v. Dnepr sohili va qirda joylaşgan. Yer yuzasi tekislik (balandligi şim.-şarqda 170—202 m, jan.-ğarbida 60 —100 m). Dnepr tomon qiya. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —5,5°, — 7,6°, iyulniki 20—21,7°. Yillik örtaça yogin 430—560 mm (asosan, yezda yoğadi). Daryolari Dnepr havzasiga mansub: Sula, Psyol, Vorskla. Hududining 70% ni örtaça çirindili qoratuproq egallagan. Tabiiy daşt ösimliklari deyarli saqlanmagan. Örmon va butalar hududining 7,5%ni egallagan (dub, şumtol, berest, jöka, grab). Örmonlarda los, yelik, qobon, böri, börsiq, tulki, daştlarda sassiqközan, malla tovuşqon, olaxurjun, yumronqoziq, quşlardan qironqora, turna, yovvoyi ördak va ğozlar, bedana, çil, kaklik, törğaylar yaşaydi. Dare va köllar baliqqa boy. Sanoatining yetakçi tarmoklari: maşinasozlik va metallsozlik. Korxonalari, asosan, Poltava (teplovoz ta'mirlaş, turbomexanika, «Ximmaş», avtoagregat va b. z-dlari), Kremençug (avtomobil, vagonsozlik, yöl maşi-nalari), Lubni (stanoksozlik, maşinasozlik, hisoblaş maşinalari), Karlovka (oziq-ovqat sanoati uçun jihozlar) ş.larida joylaşgan. Kimyo sanoati tez rivojlanmoqda (Kremen-çugda neftni qayta işlaş va qurum z-dlari, Lubnida kimyo-farmatsevtika, Poltavada sun'iy olmos va olmos as-boblar z-dlari), Kremençugda ruda boy-itiş k-ti qurilgan. Oziq-ovqat sanoati yetakçi örinda (viloyat sanoat mahsulotining 31%). Yengil sanoatda (8%) ip yigiruv, trikotaj, poyabzal, tikuvçilik korxonalari işlab turibdi. Yoğoçsozlik (3%) ham rivojlanmoqda. Quriliş materiallari sanoatida granit qazib olinadi va qayta işlanadi, te-mir-beton konstruksiyalar, ğişt, keramzit şağali işlab çikariladi.

Q.x. ğallaçilik, qand lavlagi yetiştiriş b-n birga sut-göşt çorvaçiligiga ixtisoslaşgan, Asosiy tarmoği — dehqonçilik, q.x. mahsulotining 52,6% ini beradi. Ğalla, kartoşka, sabzavot, texnika, ozuqa ekinlari ekiladi. Ukrainadagi dorivor ösimliklarning 14% P.v.da yetiştiriladi (asosan, Lubni tumanida). Çorvaçilik sut-göştga ixtisoslaşgan; qoramol, çöçqa, qöy va eçki, parranda, quyon boqiladi. Asalariçilik rivojlangan.

Asosiy transport turi — t.y. (uz. 853 km). Avtomobil yöllari 10,5 ming km. Dnepr daryosida, qisman Sula daryosida kema qatnaydi. Poltava ş. havo yöli orqali Kiyev, Moskva, Ukrainaning viloyat markazlari va tumanlari b-n boğlangan. 5 oliy öquv yurti, 2 teatr, 12 muzey, Mirgorod balneologik kurorti, sanatoriylar bor. POLKA (çexça polka — yarim qadam) — çex xalq raqsi. Tez sur'atda, 2/4 musiqa ölçovida, davra böylab juft-juft bölib ijro etiladi. 19-a. örtalarida Yevropada baya ratsei sifatida keng tarkalgan. Kompozitorlardan I. Ştraus, B. Smetana, A. Dvorjak, P. Çaykovskiy, S. Raxmaninov va b. P. janridan foydalanişgan. 19-a.ning oxiridan Özbekistonda ham tarqalib, uning ritmlari ba'zi uzbek kuylariga singdirilgan (mas, «Andijon polkasi»).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПОЛТАВА ВИЛОЯТИ - Украина таркибидаги вилоят. 1937 й. 22 сент.да ташкил этилган. Чап Соҳил Украинасининг марказий қисмида жойлашган. Майд. 28,8 минг км2. Аҳолиси 1723,9 минг киши (1997), асосан, украинлар ва руслар яшайди. П.в.да 25 маъмурий туман, 13 шаҳар, 23 шаҳарча бор. Маркази — Полтава ш. Бошқа муҳим шаҳарлари: Кременчуг, Лубни, Миргород, Пирятин, Хорол, Гадяч. П.в. Днепр соҳили ва қирда жойлашган. Ер юзаси текислик (баландлиги шим.-шарқда 170—202 м, жан.-ғарбида 60 —100 м). Днепр томон қия. Иқлими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —5,5°, — 7,6°, июлники 20—21,7°. Йиллик ўртача ёгин 430—560 мм (асосан, езда ёғади). Дарёлари Днепр ҳавзасига мансуб: Сула, Псёл, Ворскла. Ҳудудининг 70% ни ўртача чириндили қоратупроқ эгаллаган. Табиий дашт ўсимликлари деярли сақланмаган. Ўрмон ва буталар ҳудудининг 7,5%ни эгаллаган (дуб, шумтол, берест, жўка, граб). Ўрмонларда лось, елик, қобон, бўри, бўрсиқ, тулки, даштларда сассиқкўзан, малла товушқон, олахуржун, юмронқозиқ, қушлардан қиронқора, турна, ёввойи ўрдак ва ғозлар, бедана, чил, каклик, тўрғайлар яшайди. Даре ва кўллар балиққа бой. Саноатининг етакчи тармоклари: машинасозлик ва металлсозлик. Корхоналари, асосан, Полтава (тепловоз таъмирлаш, турбомеханика, «Химмаш», автоагрегат ва б. з-длари), Кременчуг (автомобиль, вагонсозлик, йўл маши-налари), Лубни (станоксозлик, машинасозлик, ҳисоблаш машиналари), Карловка (озиқ-овқат саноати учун жиҳозлар) ш.ларида жойлашган. Кимё саноати тез ривожланмоқда (Кремен-чугда нефтни қайта ишлаш ва қурум з-длари, Лубнида кимё-фармацевтика, Полтавада сунъий олмос ва олмос ас-боблар з-длари), Кременчугда руда бой-итиш к-ти қурилган. Озиқ-овқат саноати етакчи ўринда (вилоят саноат маҳсулотининг 31%). Енгил саноатда (8%) ип йигирув, трикотаж, пойабзал, тикувчилик корхоналари ишлаб турибди. Ёғочсозлик (3%) ҳам ривожланмоқда. Қурилиш материаллари саноатида гранит қазиб олинади ва қайта ишланади, те-мир-бетон конструкциялар, ғишт, керамзит шағали ишлаб чикарилади.

Қ.х. ғаллачилик, қанд лавлаги етиштириш б-н бирга сут-гўшт чорвачилигига ихтисослашган, Асосий тармоғи — деҳқончилик, қ.х. маҳсулотининг 52,6% ини беради. Ғалла, картошка, сабзавот, техника, озуқа экинлари экилади. Украинадаги доривор ўсимликларнинг 14% П.в.да етиштирилади (асосан, Лубни туманида). Чорвачилик сут-гўштга ихтисослашган; қорамол, чўчқа, қўй ва эчки, парранда, қуён боқилади. Асаларичилик ривожланган.

Асосий транспорт тури — т.й. (уз. 853 км). Автомобиль йўллари 10,5 минг км. Днепр дарёсида, қисман Сула дарёсида кема қатнайди. Полтава ш. ҳаво йўли орқали Киев, Москва, Украинанинг вилоят марказлари ва туманлари б-н боғланган. 5 олий ўқув юрти, 2 театр, 12 музей, Миргород бальнеологик курорти, санаторийлар бор. ПОЛЬКА (чехча polka — ярим қадам) — чех халқ рақси. Тез суръатда, 2/4 мусиқа ўлчовида, давра бўйлаб жуфт-жуфт бўлиб ижро этилади. 19-а. ўрталарида Европада бая рацеи сифатида кенг таркалган. Композиторлардан И. Штраус, Б. Сметана, А. Дворжак, П. Чайковский, С. Рахманинов ва б. П. жанридан фойдаланишган. 19-а.нинг охиридан Ўзбекистонда ҳам тарқалиб, унинг ритмлари баъзи узбек куйларига сингдирилган (мас, «Андижон полькаси»).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.