Polvon kaçal
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 297-b. — ziyouz.com
Polvon kaçal POLVON KAÇAL, Kaçal polvon — özbek an'anaviy qöğirçoq teatrining qahramonlaridan biri. U, asosan, qöğirçoq teatrining qöğirçoqlar qölga kiyib öynatiladigan «Çodir jamol» turi tomoşalarida qatnaşgan. P.k. tomoşalari 14-a.dan boşlab xalq orasida maşhur bölib kelgan. P.k.ning boş qismi yogoçdan yasalib, egniga köylak, çopon, boşiga döppi (qalpoq) kiydirilgan. Kirra burun, baroqqoş, oddiy xalq vakili sifatida namoyon bölgan. Qöğirçoqboz P.k. qöğirçoğini öng qöli barmoklariga qöndirib hara-katga keltirgan. Bizgaça turli vari-antlarda «Polvon kaçal sarguzaştlari» komediyasi yetib kelgan. Komediya köpinça 3 körinişli bölgan: birida P.k.ning Biçaxon ismli qizni sevib qolişi, uçraşuvi va uylanişi, ikkinçisida öz iti tomonidan talanişi, uçinçisida P.k. b-n Sudxör örta-sidagi töqnaşuv aks ettirilgan. P.k. ham kulgili holatlarga tuşib qoluvçi, fe'l-atvori ham ziddiyatli qahramon. U butun ziddiyati, ijobiy va sal-biy belgilari b-n hayotiy, xalqçildir. U hamişa xuşçaqçaq hodsa hayotida uç-ragan tösiqlarni yengib ötgan, yomon amaldor va sudxörlarni foş etgan, adolat va rostgöylikni himoya qilgan.
P.k. dunyodagi Koragyoz (Turkiya), Pulçinello (Italiya), Polişinel (Fransiya), Ponç (Angliya), Petruşka (Rossiya) kabi qöğirçoq teatri qahramonlaridan.
Ad.: Gavrilov M., Kukolniy teatr Uzbekistana, T., 1928; Qodirov M., Xalq qöğirçoq teatri, T., 1972.
Muhsin Qodirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОЛВОН КАЧАЛ, Качал полвон — ўзбек анъанавий қўғирчоқ театрининг қаҳрамонларидан бири. У, асосан, қўғирчоқ театрининг қўғирчоқлар қўлга кийиб ўйнатиладиган «Чодир жамол» тури томошаларида қатнашган. П.к. томошалари 14-а.дан бошлаб халқ орасида машҳур бўлиб келган. П.к.нинг бош қисми ёгочдан ясалиб, эгнига кўйлак, чопон, бошига дўппи (қалпоқ) кийдирилган. Кирра бурун, бароққош, оддий халқ вакили сифатида намоён бўлган. Қўғирчоқбоз П.к. қўғирчоғини ўнг қўли бармокларига қўндириб ҳара-катга келтирган. Бизгача турли вари-антларда «Полвон качал саргузаштлари» комедияси етиб келган. Комедия кўпинча 3 кўринишли бўлган: бирида П.к.нинг Бичахон исмли қизни севиб қолиши, учрашуви ва уйланиши, иккинчисида ўз ити томонидан таланиши, учинчисида П.к. б-н Судхўр ўрта-сидаги тўқнашув акс эттирилган. П.к. ҳам кулгили ҳолатларга тушиб қолувчи, феъл-атвори ҳам зиддиятли қаҳрамон. У бутун зиддияти, ижобий ва сал-бий белгилари б-н ҳаётий, халқчилдир. У ҳамиша хушчақчақ ҳодца ҳаётида уч-раган тўсиқларни енгиб ўтган, ёмон амалдор ва судхўрларни фош этган, адолат ва ростгўйликни ҳимоя қилган.
П.к. дунёдаги Корагёз (Туркия), Пульчинелло (Италия), Полишинель (Франция), Понч (Англия), Петрушка (Россия) каби қўғирчоқ театри қаҳрамонларидан.
Ад.: Гаврилов М., Кукольный театр Узбекистана, Т., 1928; Қодиров М., Халқ қўғирчоқ театри, Т., 1972.
Муҳсин Қодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.