Porşen
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 366-b. — ziyouz.com
Porşen — dvigatellar, kompressorlar, nasoslar va b. silindra içida ilgarilamaqaytma harakatlanadigan silindrik detal. Energiyani bir turdan boşqa turga aylantirişda işla-tiladi. Iş jismi (buğ, gaz, suyukdik) ta'sirida harakatlanadi (porşenli dvigatellar) yoki dvigateldan harakatlanib, iş jismini söradi (nasoslar) va siqadi (kompressorlar). P. bir neça qismdan iborat böladi. Mac, inki yonuv dvigatelidati P. gaz bosimini kabul qiluvçi tubdan, silindr b-n P. orasidagi tirqişni ziçlovçi porşen halqalari örnatiladigan ariqçali kallakdan, P. b-n şatun bevosita bi-rikişi uçun P. barmoği örnatiladigan bobişkadan, yönaltiruvçi qism — yubkadan iborat. P. ustidagi iş böşliğining ziçligini oşiruvçi elastik, qirqma halqalar P. öyiklarida erkin siljiydi; porşen b-n silindr orasida ziçlikni hosil qiliş uçun möljallangan kompres-sion halqalar, silindr yuzasidan ortiqça moyni sindiriş va uni yoniş kamerasiga tuşirmaslik uçun möljallangan moy sidiriş halqalari bor. Halqalar çöyan yoki pölat (ba'zida bronza) dan tayyorlanadi. Dizellarna P. siqiş kamerasining bir qismini hosil qiluvçi sferik çuqurçali qilinadi. Buğ dvigatellarida işlatiladigan, ştokka örnatiladigan P. yönaltiruvçi qismsiz qilib tayyorlanadi. Yonilği nasosilaph P. plunjer deyiladi, rotor-porşenli içki yonuv dvigatelida P. vazifasini rotor ba-jaradi. P., asosan, alyuminiy qotişmalari va çöyandan yasaladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОРШЕНЬ — двигателлар, компрессорлар, насослар ва б. цилиндра ичида илгариламақайтма ҳаракатланадиган цилиндрик деталь. Энергияни бир турдан бошқа турга айлантиришда ишла-тилади. Иш жисми (буғ, газ, суюкдик) таъсирида ҳаракатланади (поршенли двигателлар) ёки двигателдан ҳаракатланиб, иш жисмини сўради (насослар) ва сиқади (компрессорлар). П. бир неча қисмдан иборат бўлади. Mac, инки ёнув двигателидати П. газ босимини кабул қилувчи тубдан, цилиндр б-н П. орасидаги тирқишни зичловчи поршень ҳалқалари ўрнатиладиган ариқчали каллакдан, П. б-н шатун бевосита би-рикиши учун П. бармоғи ўрнатиладиган бобишкадан, йўналтирувчи қисм — юбкадан иборат. П. устидаги иш бўшлиғининг зичлигини оширувчи эластик, қирқма ҳалқалар П. ўйикларида эркин силжийди; поршень б-н цилиндр орасида зичликни ҳосил қилиш учун мўлжалланган компрес-сион ҳалқалар, цилиндр юзасидан ортиқча мойни синдириш ва уни ёниш камерасига туширмаслик учун мўлжалланган мой сидириш ҳалқалари бор. Ҳалқалар чўян ёки пўлат (баъзида бронза) дан тайёрланади. Дизелларна П. сиқиш камерасининг бир қисмини ҳосил қилувчи сферик чуқурчали қилинади. Буғ двигателларида ишлатиладиган, штокка ўрнатиладиган П. йўналтирувчи қисмсиз қилиб тайёрланади. Ёнилғи насосилапҳ П. плунжер дейилади, ротор-поршенли ички ёнув двигателида П. вазифасини ротор ба-жаради. П., асосан, алюминий қотишмалари ва чўяндан ясалади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.