Portugal tili
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 360-b. — ziyouz.com
Portugal tili — roman tillaridan biri. Portugaliya, Braziliyada, Afrikaning bir qança mamlakatlarida, Osiyoda Aominda va Hindistonning ayrim hududlarida tarqalgan. Sözlaşuvçilarning umumiy soni 190 mln. kişidan ortiqroq (jumladan, Portugaliyada 15 mln.ga yaqin, Braziliyada 160 mln. kişidan ortiq). Portugaliya, Braziliya, Angola, Mozambik, Gvineya-Bisau, Kabo-Verde, San-Tome va Prinsipi respublikalarining rasmiy tili. P.t. 12— 14-a.lardajan. va şim. por-tugalgalisiy şevalarining aralaşuvi natijasida şakllangan. 16-a. boşida Portugaliyaning mustamlakaçilik harakatlari tufayli Braziliyaga kirib keladi va asta-sekin mahalliy indeys tillarini siqib çiqaradi. Hoz. P.t.ning 2 asosiy varianti — portu-galça va brazilça variantlari mavjud (ular, asosan, fonetika va leksika sohasida özaro farklanadi); brazilça variantda mahalliy narsa-aşyolarni ifodalovçi indeys sözlari köplab uçraydi. P.t. ning afrikança varianti esa şakllaniş arafasida. Portugaliya hududida 3 ta lahja guruhi mavjud; Jan., Markaziy va Şim. Braziliyada şim. va jan. laxjalarga ajralsada, ular deyarli özaro farqlanmaydi.
P.t.ning fonetik qurilişi urğusiz böğinlarning, asosan, söz oxirida reduksiyaga uçraşi, oçiq va yopiq, şuningdek, burun unlilarining, ay-niqsa, burun diftonglarining mavjudligi b-n boşqa roman tillaridan farklanadi. Hoz. P.t.da lotinça zamon şakllaridan uzoq ötgan zamon (ga suf-fiksli) va şartli kelasi zamon (-re suffiksli) şakllari saqlanib qolgan.
P.t.dagi dastlabki adabiy yodgorlik va hujjatlar 12-a.ga mansub. Hoz. adabiy P.t. 16-a.da, Luiş di Kamoens ijod qilgan davrda şakllangan. Yozuvi lotin grafikasiga asoslangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОРТУГАЛ ТИЛИ — роман тилларидан бири. Португалия, Бразилияда, Африканинг бир қанча мамлакатларида, Осиёда Аоминда ва Ҳиндистоннинг айрим ҳудудларида тарқалган. Сўзлашувчиларнинг умумий сони 190 млн. кишидан ортиқроқ (жумладан, Португалияда 15 млн.га яқин, Бразилияда 160 млн. кишидан ортиқ). Португалия, Бразилия, Ангола, Мозамбик, Гвинея-Бисау, Кабо-Верде, Сан-Томе ва Принсипи республикаларининг расмий тили. П.т. 12— 14-а.лардажан. ва шим. пор-тугалгалисий шеваларининг аралашуви натижасида шаклланган. 16-а. бошида Португалиянинг мустамлакачилик ҳаракатлари туфайли Бразилияга кириб келади ва аста-секин маҳаллий индейс тилларини сиқиб чиқаради. Ҳоз. П.т.нинг 2 асосий варианти — порту-галча ва бразилча вариантлари мавжуд (улар, асосан, фонетика ва лексика соҳасида ўзаро фаркланади); бразилча вариантда маҳаллий нарса-ашёларни ифодаловчи индейс сўзлари кўплаб учрайди. П.т. нинг африканча варианти эса шаклланиш арафасида. Португалия ҳудудида 3 та лаҳжа гуруҳи мавжуд; Жан., Марказий ва Шим. Бразилияда шим. ва жан. лахжаларга ажралсада, улар деярли ўзаро фарқланмайди.
П.т.нинг фонетик қурилиши урғусиз бўғинларнинг, асосан, сўз охирида редукцияга учраши, очиқ ва ёпиқ, шунингдек, бурун унлиларининг, ай-ниқса, бурун дифтонгларининг мавжудлиги б-н бошқа роман тилларидан фаркланади. Ҳоз. П.т.да лотинча замон шаклларидан узоқ ўтган замон (га суф-фиксли) ва шартли келаси замон (-re суффиксли) шакллари сақланиб қолган.
П.т.даги дастлабки адабий ёдгорлик ва ҳужжатлар 12-а.га мансуб. Ҳоз. адабий П.т. 16-а.да, Луиш ди Камоэнс ижод қилган даврда шаклланган. Ёзуви лотин графикасига асосланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.