Poşşoxoja
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 374-b. — ziyouz.com
Poşşoxoja POŞŞOXOJA, Poşşoxöja Abdulvahobxoja öğli, Xoja (1480, Niso — 1547, Buxoro) — şoir, davlat arbobi va yirik ulamo. Otasi — Abdulvaxrbxoja Sulaymonxoja öğli öz davrining yirik tasavvuf şayxi va şoiri bölgan. P. Niso va Marv mad-rasalarida taxsil olgan. Muhammad Şayboniyxon qozoq xonlari ustiga qilingan harbiy yurişdan qaytayotganda Nisoda töxtab, P.ni Durun viloya-tiga hokim qilib tayinlaydi (1508 y. apr.). 1510 y. P. Nisoning yangi hokimi Muhammad Solih b-n birgalikda Marv jangiga yetib kelgan. Şayboniyxon ölimidan söng dastlab Samarqand, söngra Buxoroga kelib yaşagan. Şayboniylardan Muhammad Temur Sulton va Köçkunçixon xizmatlarida bölib (1511 — 14), Karmana hokimi Jonibek Sulton hukumatida jumlat ul-mulk, sadrlik lavozimlarida işlagan (1515—16). Buxoro xoni Ubaydullaxon Hirotni fath etgaç (1529 y. 21 okt.), u sadrlikdan şayxulislomlik daraja-siga kötarilgan. Keyinçalik Balx hokimi Kistan Karo Sulton (1544 y.v.e.) huzurida sadrlik va şayxulislom vazifasida faoliyat körsatgan (1534—43). P. 1543 y.da öz vazifasidan voz keçib, Buxoroga qaytadi va badiiy ijod b-n şuğullanadi.
P. nasr va nazmda adabiy asarlar yaratgan. Muhammad «Xoja» taxallusi b-n ijod qilgan. U Şayboniyxonning öğli Temur Sultonga atab «Miftoh ul-adl» («Adolat kaliti», 1508—10), Kistan Qaro Sultonga bağişlab «Gulzor» (1538) kabi asarlar yozgan. Bu asarlarda axloqiy-didaktik xususiyatga ega bölgan fiqolarni şarx/tş uçun maşhur podşohlar haqidagi turli hikoyat va masallar keltirilgan. Ularda davlatni boşqariş, raiyat b-n munosa-bat masalalari, insofli va adolatli podşoh obrazi tasvirlangan.
P. ruboiy, ğazal, qita janrlarida ham ijod qilgan. Jonibek Sultonga atab «Maqsad ul-atvor» (1516—20) dostonini yozgan. Uzbek va fors tillarida tartib bergan devoni bizgaça yetib kelmagan. P.ning öğli Hasanxoja Nisoriyning «Muzakkiri ahbob» («Döstlar yodnomasi») tazkirasida yozilişiça, P.ning turkiy gazallariga Bobur yuqori baho bergan.
P. Bahouddin Naqşband maqbarasi yonida dafn etilgan. Uning «Gulzor» va «Miftoh ul-adl» asarlari Özbekiston FA Şarqşunoslik in-ti va Sankt-Peterburg Şarqşunoslik in-ti qölyozmalar fondida saqlanadi. Asarlari özbek tilida naşr qilingan.
As: Miftoh ul-adl va Gulzordan , T., 1962.
Ad.: Hasanxoja Nisoriy, Muzakkiri ahbob, T., 1983.
Manzura Davlatova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОШШОХОЖА, Пошшохўжа Абдулваҳобхожа ўғли, Хожа (1480, Нисо — 1547, Бухоро) — шоир, давлат арбоби ва йирик уламо. Отаси — Абдулвахрбхожа Сулаймонхожа ўғли ўз даврининг йирик тасаввуф шайхи ва шоири бўлган. П. Нисо ва Марв мад-расаларида тахсил олган. Муҳаммад Шайбонийхон қозоқ хонлари устига қилинган ҳарбий юришдан қайтаётганда Нисода тўхтаб, П.ни Дурун вилоя-тига ҳоким қилиб тайинлайди (1508 й. апр.). 1510 й. П. Нисонинг янги ҳокими Муҳаммад Солиҳ б-н биргаликда Марв жангига етиб келган. Шайбонийхон ўлимидан сўнг дастлаб Самарқанд, сўнгра Бухорога келиб яшаган. Шайбонийлардан Муҳаммад Темур Султон ва Кўчкунчихон хизматларида бўлиб (1511 — 14), Кармана ҳокими Жонибек Султон ҳукуматида жумлат ул-мулк, садрлик лавозимларида ишлаган (1515—16). Бухоро хони Убайдуллахон Ҳиротни фатҳ этгач (1529 й. 21 окт.), у садрликдан шайхулисломлик даража-сига кўтарилган. Кейинчалик Балх ҳокими Кистан Каро Султон (1544 й.в.э.) ҳузурида садрлик ва шайхулислом вазифасида фаолият кўрсатган (1534—43). П. 1543 й.да ўз вазифасидан воз кечиб, Бухорога қайтади ва бадиий ижод б-н шуғулланади.
П. наср ва назмда адабий асарлар яратган. Муҳаммад «Хожа» тахаллуси б-н ижод қилган. У Шайбонийхоннинг ўғли Темур Султонга атаб «Мифтоҳ ул-адл» («Адолат калити», 1508—10), Кистан Қаро Султонга бағишлаб «Гулзор» (1538) каби асарлар ёзган. Бу асарларда ахлоқий-дидактик хусусиятга эга бўлган фиқоларни шарх/тш учун машҳур подшоҳлар ҳақидаги турли ҳикоят ва масаллар келтирилган. Уларда давлатни бошқариш, раият б-н муноса-бат масалалари, инсофли ва адолатли подшоҳ образи тасвирланган.
П. рубоий, ғазал, қитьа жанрларида ҳам ижод қилган. Жонибек Султонга атаб «Мақсад ул-атвор» (1516—20) достонини ёзган. Узбек ва форс тилларида тартиб берган девони бизгача етиб келмаган. П.нинг ўғли Ҳасанхожа Нисорийнинг «Музаккири аҳбоб» («Дўстлар ёдномаси») тазкирасида ёзилишича, П.нинг туркий газалларига Бобур юқори баҳо берган.
П. Баҳоуддин Нақшбанд мақбараси ёнида дафн этилган. Унинг «Гулзор» ва «Мифтоҳ ул-адл» асарлари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-ти ва Санкт-Петербург Шарқшунослик ин-ти қўлёзмалар фондида сақланади. Асарлари ўзбек тилида нашр қилинган.
Ас: Мифтоҳ ул-адл ва Гулзордан , Т., 1962.
Ад.: Ҳасанхожа Нисорий, Музаккири аҳбоб, Т., 1983.
Манзура Давлатова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.