Pöstloq
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 466-b. — ziyouz.com
Pöstloq PÖSTLOQ, ösimliklar pöstloği (cortex) — ösimlik poya va ildizlarining kambiydan keyingi sirt-qi qismi; har xil töqimalardan tu-zilgan. Birlamçi va ikkilamçi P. bor. Birlamçi P. ösiş konusida birlamçi qoplovçi töqimalar b-n mar-kaziy silindr orasida meristemaning taşki qavatlaridan şakllanadi. U pa-renximadan tuzilgan, hamma ösimliklarning ildizida yaxşi rivojlanadi; ikki pallali va oçiq uruğlilarda esa ildizpoyasida va poyalarida xam böladi. Ikki pallalilar poyasida birlamçi P. ning sirtqi qismi, asosan, kol-lenximadan, bir pallalilar ildizida esa ekzodermadan iborat. Ikkilamçi P. (ikkilamçi floema, ya'ni lub) kambiydan rivojlangan bölib, törsimon nayçalar, lub parenximasi, mexanik tolalardan iborat. U fotosintez mahsulotlarini pastga — ösimlik böylab tarkatib, 1-, 2-yillari ötkazuvçi töqima vazifasini bajaradi. Eski P. pökaklanib, ötkazuvçi vazifasini bajarmay qöyadi, u yoğoçni fakat mexanik va kimyoviy ta'sirlardan himoya qiladi. Quruq P. tarkibida 16—23% sellyuloza, 7—15% pentozan, 6—16% geksozan, 8—10% poliuronidlar, 27—33% lignin, 14—30% ekstrakt moddalar bor. Odatda, daraxt poyasi va ildizlari oson köçadigan ustki qismi P. deb ataladi. Yoş daraxtlar pöstloği silliq bölib, rivojlaniş davomida dağallaşib yoriqçalar hosil qiladi. Qayin pöstloğining pökak qismidan smola; lipaning lub tolasidan moçalka; beresklet ildizining pöstloğidan guttaperça (7%); zi-ğir, kanop va b. pöstloğidan töqimaçilikda işlatiladigan tolalar; eman, tol pöstloğidan oşlovçi moddalar; xin daraxti pöstloğidan xinin va b. olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЎСТЛОҚ, ўсимликлар пўстлоғи (cortex) — ўсимлик поя ва илдизларининг камбийдан кейинги сирт-қи қисми; ҳар хил тўқималардан ту-зилган. Бирламчи ва иккиламчи П. бор. Бирламчи П. ўсиш конусида бирламчи қопловчи тўқималар б-н мар-казий цилиндр орасида меристеманинг ташки қаватларидан шаклланади. У па-ренхимадан тузилган, ҳамма ўсимликларнинг илдизида яхши ривожланади; икки паллали ва очиқ уруғлиларда эса илдизпоясида ва пояларида хам бўлади. Икки паллалилар поясида бирламчи П. нинг сиртқи қисми, асосан, кол-ленхимадан, бир паллалилар илдизида эса экзодермадан иборат. Иккиламчи П. (иккиламчи флоэма, яъни луб) камбийдан ривожланган бўлиб, тўрсимон найчалар, луб паренхимаси, механик толалардан иборат. У фотосинтез маҳсулотларини пастга — ўсимлик бўйлаб таркатиб, 1-, 2-йиллари ўтказувчи тўқима вазифасини бажаради. Эски П. пўкакланиб, ўтказувчи вазифасини бажармай қўяди, у ёғочни факат механик ва кимёвий таъсирлардан ҳимоя қилади. Қуруқ П. таркибида 16—23% целлюлоза, 7—15% пентозан, 6—16% гексозан, 8—10% полиуронидлар, 27—33% лигнин, 14—30% экстракт моддалар бор. Одатда, дарахт пояси ва илдизлари осон кўчадиган устки қисми П. деб аталади. Ёш дарахтлар пўстлоғи силлиқ бўлиб, ривожланиш давомида дағаллашиб ёриқчалар ҳосил қилади. Қайин пўстлоғининг пўкак қисмидан смола; липанинг луб толасидан мочалка; бересклет илдизининг пўстлоғидан гуттаперча (7%); зи-ғир, каноп ва б. пўстлоғидан тўқимачиликда ишлатиладиган толалар; эман, тол пўстлоғидан ошловчи моддалар; хин дарахти пўстлоғидан хинин ва б. олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.