Postulat
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 368-b. — ziyouz.com
Postulat (lot. postulatum - talab) — biror ilmiy nazariyada isbotsiz qabul qilinadigan, lekin biron asosi bölgan prinsip yoki qoida. P., odatda, biror mulohazaga köra asoslanadi, ana şu asoslaş uning kabul qilinişiga sabab böladi. P. tuşunçasi aksioma tuşunçasining sinonimi sifatida ham qöllaniladi.
P. tuşunçasi qanday hollarda qöllanilişiga qarab turliça ma'noni bildiradi. Mas, birinçi marta geomet-riyaning izçil aksiomatik bayonini yaratgan Yevklid aksiomalar deb isbotsiz qabul qilingan sof mantiqiy (no-geometrik) qoidalarni (mas, kiyem bu-tundan kiçik), P. deb esa ba'zi geometrik yasaşlarning mumkinligini tasdiqlovçi da'volarni tuşungan. Gilbert aksiomatikasida esa Yevklidning maşhur V (parallel çiziqlar haqidagi) postulati «parallellik ak-siomasi» deb nomlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОСТУЛАТ (лот. postulatum - талаб) — бирор илмий назарияда исботсиз қабул қилинадиган, лекин бирон асоси бўлган принцип ёки қоида. П., одатда, бирор мулоҳазага кўра асосланади, ана шу асослаш унинг кабул қилинишига сабаб бўлади. П. тушунчаси аксиома тушунчасининг синоними сифатида ҳам қўлланилади.
П. тушунчаси қандай ҳолларда қўлланилишига қараб турлича маънони билдиради. Мас, биринчи марта геомет-риянинг изчил аксиоматик баёнини яратган Евклид аксиомалар деб исботсиз қабул қилинган соф мантиқий (но-геометрик) қоидаларни (мас, кием бу-тундан кичик), П. деб эса баъзи геометрик ясашларнинг мумкинлигини тасдиқловчи даъволарни тушунган. Гильберт аксиоматикасида эса Евклиднинг машҳур V (параллел чизиқлар ҳақидаги) постулати «параллеллик ак-сиомаси» деб номланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.