Poykend

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 283–286-b. — ziyouz.com

Poykend POYKEND, Poykand — qad. karvon yöli ustida qad kötargan şahar xarobasi (mil. av. 4—3—mil. 11-a.lar). Buxorodan 44 km jan.-ğarbda, Jondor va Qoraköl tumanlari tutaşgan xududda joylaşgan. Örta asr yozma manbalarida şahar Boykand, Xitoy solnomalarida esa Bi nomlari b-n tilga olinadi. Uning nomlari «Quyi şahar» ma'nosini anglatadi. P. taşqi devorlarining nihoyatda mustahkamligidan şa-har ilk örta asrlarda «Şahristoni Röin», ya'ni «Jezdan qurilgan şah-riston» (Jez şahar) nomi b-n şuh-rat topgan.

P. ötmişda 4 qism: 1) darvozali ark (mayd. 1 ga); 2) darvozali içki şahriston (mayd. 11 ga); 3) darvozali taşki şaxriston (mayd. 6 ga); 4) şarq, ğarb hamda jan. tomonlarida qad kötargan (mayd. 100 ga dan oşiqroq) ulkan ra-bodlardan iborat bölgan. Arqsa qad. ibo-datxona, podşoh saroyi, 9—10- a.larda qad kötargan koşinkor mehrobli jome mayejidi, içki va taşki şaxristonlarda savdogar va hunarmandlarning turar joy, mahalla-köylari, içki bozor, us-taxona, nonvoyxona va dorixonalar kabi bino va inşootu korxonalar joylaşgan. Şaharning rabod qismida esa 50 dan ortiq naus (ostodonlar xilxonasi)lardan iborat otaşparastlarning qabristoni (nekropol), taşki bozor va bir neça (Narşaxiyning körsatişiça, mingdan ortiq) rabotlar, ya'ni karvonsaroylar qad kötargan. Manbalarda qayd etilişiça, islomiyat davrida xam P. nauslari oçiqbölgan. Otaşparastlar öz marhumlari ustuxonlarini hatto, Buxoro ş.dan P. nauslariga eltib dafn etganlar.

Ayrim ma'lumotlarning guvohlik berişiça, P. qad. Buxoro hukmdorlarining qarorgohi bölgan. Har bir pod-şo özi uçun bu şaharda ördugoh barpo etgan. Eftaliylar davlati hukmronligi davrida (5-a.ning 2yarmi va 6-a. boşlari) u poytaxtga aylantirilgan. Nar-şaxiyning yozişiça, şahar aholisining aksariyati savdogar bölib, ular Xitoy va dengiz böyi mamlakatlari b-n savdo qilganlar va juda davlatmand bölgan. Şu boisdan arab geograflari Ibn Hurdodbeh va Ibn al-Faqihlar P.ni «Madina at-tujjor», ya'ni «Savdogarlar şaxri» nomi b-n ta'rif etadilar.

P. öz tarixi jarayonida Buxoro voha-sining nafaqat yirik savdo markazlaridan biri sifatida, balki tutgan geografik örni jihatidan Ğarbiy Suğdning siyosiy hayotida strategik tomondan muhim ahamiyatga ega bölgan. Vohaning jan.-ğarbiy çegarasida harbiy istehkom sifatida bino qilingan P. ilk örta asrlarda Buxoro viloyatining atrofi yagona mudofaa inşooti — Kan-pir devor b-n örab olingunga qadar u jan.- ğarb, daşt hududlaridan mutta-sil sodir böladigan köçmançi qabilalarning çopkunlarini qaytariş va taşqi duşman hujumlarining yölini tösib, ularga dastlabki zarbalarni berişda mustahkam harbiy qaror-goh vazifasini ötagan. Uning mudofaa inşootlari nihoyatda mustahkam qurilgan bölib, zamonasining har qanday qamaliga bardoş bera olgan.

P. arki, içki va taşqi şahristonlarining har biri alohida qalin (3,5— 5 m) va baland devorlar halqasi b-n öralgan. Devor böylab har 60 m masofada va taşqi burçaklarda baland (11,5—12,5 m ) 2 qavatli burjlar örnatilib, darvoza atrofi mudofaa inşootlari (labirint) b-n mustahkamlangan. Şahar devorlari va burjlari har 1,6 m oraliği böylab şaxmat uslubida 3 qator nişon tuynuklari (tirkaş) örnatilgan.

674 y.da P. Arab xalifaligi laşkar-boşisi Ubaydulloh ibn Ziyod tomo-nidan fath etiladi. 707 y.da esa P. xalifalikning Xuroson voliysi Kutay-ba ibn Muslim tomonidan qamal qili-nadi. P.liklar qattiqturib arablarga qarşilik körsatadilar. Qamal 50 kun davom etadi. Kuç b-n P.ni qölga kiri-ta olmagan arablar şahar devori os-tidan lahim (tunnel) qazib içkariga bostirib kiradilar. P. arablar kuliga ötadi. P.liklar kattagina boj tölab Qutayba b-n sulh tuzadilar. Biroq şaharliklarning qözğoloni oqibatida P. qayta egallanib, vayron etiladi. Juda katta mikdorda oltin va kumuşdan yasalgan but va jomlar b-n bir qatorda köplab qurolyaroğ hamda harbiy an-jomlar ölja tarzida olinadi. Qutayba askarlari bu qurol-aslahalarning bir qismi b-n qurollanib oladilar. Tabariynyant yozişiça, şaharning boyligidan arablar hayratga tuşganlar. Xat-to, eritilgan oltinkumuş anjomlar va butlarning toş qolipidan 150 mingmisqol miqdorda yombi ajratib olingan.

9-a.ning oxirgi çoragi va 10-a. mobaynida P. va uning dehqonçilik vohasi ravnaq topadi. Içki va taşqi savdo munosabatlari kengayib kulollik, şişasozlik, koşinkorlik, misgarlik va binokorlik taraqqiy etadi. Ilm-fan, ayniqsa, fiqhşunoslik rivojlanib, bir guruh P.lik fiqhşunos olimlar yetişib çiqadi. Ammo somoniylar hukmronligi barham topgaç, 11-a.da P.ning suğoriş tarmoklari suvsizlikdan qurib qoladi. Oqibatda şahar böşab, xarobaga aylanadi. 12-a.ning 1-çoragida Arslonxon Mu-hammad ibn Sulaymon hukmronligi davrida P. qayta tiklanib va uning atrofi qayta obodonlaştiriladi. Şa-har aholisi yana gavjumlaşib, kurkam turar joylar, podşoh uçun esa muhta-şam saroy quriladi. P.ning suv ta'minotini yaxşilaş maqsadida Qo-raköl daryosidan uz. 1 farsaxli kanal qazib çiqariş uçun harakat qili-nadi. Biroq, kanal qazilib tugatilmay qoladi. P. suvsizlikdan 12-a.ning 2yarmida butunlay qurib yana vayro-naga aylanadi.

P. şahri xarobalari arxeologik jihatdan dastlab 1903 y.da R.Pampelli, 1913—14 y.larda L.A.Ziminlar tomonidan örganilgan. Buxoro vohasi şaharsozlik madaniyatining yuzaga kelişi va rivojlaniş tarixini örganiş munosabati b-n ötgan asrning 80—90 y.larida P. xarobalarida keng kölamda mut-tasil arxeologik qaziş işlari amalga oşirildi. Arxeologik tadqiqotlarni taşkil etiş maqsadida 1980 y.da Özbekiston FA Arxeologiya in-ti va Rossiya Davlat Ermitajining maxsus qöşma arxeologik ekspeditsiyasi (A.Muhammadjonov rahbarligida) taşkil etildi. Bu ekspeditsiya a'zolari (G.L.Semenov, J.Mirzaahmedov, Ş.Odilov va b.) köp yillarga rejalaştirgan arxeologik qazişlarni to hoz. kunga qadar davom ettirmoqdalar . I.tlar va arxeologik qazişlar natijasida P. yodgorligining umumiy tarixiy topografiyasi örganilib, rejalari çizmalarga tuşirildi. Unda qad. kötargan ilk çegara istehkomi, söngra şahar qiyofasini şakllantirgan baland va qalin mustahkam mudofaa devorlar b-n öralgan ark, 4 tomonida bir neçta darvozalar (eni 3,5 m) örnatilgan va qator burjli devorlar qad kötargan içki va taşqi Şahriston hamda saxn böylab köplab karvonsaroy va nausli nekropol joylaşgan ulkan rabodlarning yuzaga kelişini tarixiy bosqiçlari va madaniy qatlamlarining qalinligi belgilandi. P.ning qad. qismi — arkning os-tida madaniy qatlam qariyb 18 m ga borsa, içki va taşqi şahristonlari ostida esa uning qalinligi 4—4,5 m dan oşmaydi. Arkning quyi qatlamida qavd etilgan topilmalar mil.av. 4—3-a. lar, içki şahristonning ostki qatlami topilmalari mil. 3—4-a.lar va taşqi şah-ristonning quyi qatlami va topilmalari esa 4—5-a.lar b-n sanaladi. Arxeologik topilmalarning guvohlik berişiça, P.da hayot mil. av. 4-a.dan to mil. 11-a.gaça, ya'ni 1500 y. davomida keçgani ma'lum böldi.

Arkda qad. ibodatxona, jome masjid va podşoh saroyi xarobalari, içki şahristonda dorixona (8-a.), bir qança ulkan tandirlar örnatilgan şahar nonvoyxonasi, taşqi şahristonda kulollik, şişasozlik kabi hunarmandlarning mahalla-köylari, 4 tomoni supali markazida sandali bor yotoqxo-na, oşxona, omborxona va taşnobli tahoratxonali mö'jazgina bir qavatli hovlijoylarning xarobalari qazib oçildi. P.ning rabod qismida kulollik, şişasozlik va temirçilik us-taxonalari-yu xumdon va qöralari hamda 50 dan ortiq nauslarning qol-dikdari b-n bir qatorda P.dan Buxoroga tomon yönalgan karvon yöli (kengligi 20 m)ning 2 yoqasi böylab joylaşgan 20 dan ortiq karvonsaroylarning vayronalari qayd etilib, ulardan bir neçtasi qazib oçildi. 8— 10-a.larga mansub bunday mehmonxona va qönoqxonalar murabaa (75x75m) şakdda xomğiştlardan bino qilingan. Taşqi devorning 4 burçagi doira şaklida burjlar b-n mustahkamlangan. Hovlisining markazida tuyalarga ortilgan yuklar tuşiriladigan 1 yoki 2 uzun supa işlangan. Karvonsaroy qaramaqarşi tomonlarida 2 darvoza (3—5 m) örna-tilgan. Mehmonxonaning 4 tomoni böylab 60 dan ortiq supali, sandalli 1 yoki 2 xonali yotoqxonalar, öçokli yoki tandirli ovqatxona, taşnobli tahorat yoki ğuslxona va omborxonalar joylaşgan. Saroyning şim.-ğarbiy burçagida otaşparastlarning otaşkadali ibo-datxonasi bino qilingan. Xonalarning tomi ravoqsimon şaklda yopilib, markaz qismida sopol quvurlardan mörkonlar örnatilgan.

Arxeologik qazişlar jarayonida P. yodgorligidan turli xil topilmalar: sirli va sirsiz sopol köza va tovoqlar, şişa idişlar, jez va temir bu-yumlar, qurolyaroğlar, şuningdek, turli sanalarda zarb etilgan çaqa tan-galar (Xitoy, Sosoniy, Umaviy va Ab-bosiylarning fuluslari; Buxoro, Samarqand, Marv, Farğona, Axsikat va Isfijob zarbxonalarida zarb etilgan Somoniy va Qoraxoniylarning tangalari hamda Hirotda zarb etilgan Ğaz-naviylarning 1 dona oltin dinori) topildi. Topilmalarning kattagina qismi hoz. vaqtda P. yodgorligi yaqinida taşkil etilgan «Arxeologiya mu-zeyi» zallarida namoyiş etilgan.

Ad.: Abu Bakr Muhammad ibn Ja'far Narşaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966, 1993; Muxammadjonov A. R., Odilov Ş. T., Mirzaxmedov J.K., Semenov G.L., Gorodişe Paykend. K probleme izuçeniya srednevekovogo goroda sredney Azii, T., 1988; Raskopki v Paykende v 2001 godu, Sankt-Peterburg, 2002.

Abdulahad Muhammadjonov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПОЙКЕНД, Пойканд — қад. карвон йўли устида қад кўтарган шаҳар харобаси (мил. ав. 4—3—мил. 11-а.лар). Бухородан 44 км жан.-ғарбда, Жондор ва Қоракўл туманлари туташган худудда жойлашган. Ўрта аср ёзма манбаларида шаҳар Бойканд, Хитой солномаларида эса Би номлари б-н тилга олинади. Унинг номлари «Қуйи шаҳар» маъносини англатади. П. ташқи деворларининг ниҳоятда мустаҳкамлигидан ша-ҳар илк ўрта асрларда «Шаҳристони Рўин», яъни «Жездан қурилган шаҳ-ристон» (Жез шаҳар) номи б-н шуҳ-рат топган.

П. ўтмишда 4 қисм: 1) дарвозали арк (майд. 1 га); 2) дарвозали ички шаҳристон (майд. 11 га); 3) дарвозали ташки шахристон (майд. 6 га); 4) шарқ, ғарб ҳамда жан. томонларида қад кўтарган (майд. 100 га дан ошиқроқ) улкан ра-бодлардан иборат бўлган. Арқца қад. ибо-датхона, подшоҳ саройи, 9—10- а.ларда қад кўтарган кошинкор меҳробли жоме маежиди, ички ва ташки шахристонларда савдогар ва ҳунармандларнинг турар жой, маҳалла-кўйлари, ички бозор, ус-тахона, нонвойхона ва дорихоналар каби бино ва иншооту корхоналар жойлашган. Шаҳарнинг рабод қисмида эса 50 дан ортиқ наус (остодонлар хилхонаси)лардан иборат оташпарастларнинг қабристони (некрополь), ташки бозор ва бир неча (Наршахийнинг кўрсатишича, мингдан ортиқ) работлар, яъни карвонсаройлар қад кўтарган. Манбаларда қайд этилишича, исломият даврида хам П. науслари очиқбўлган. Оташпарастлар ўз марҳумлари устухонларини ҳатто, Бухоро ш.дан П. наусларига элтиб дафн этганлар.

Айрим маълумотларнинг гувоҳлик беришича, П. қад. Бухоро ҳукмдорларининг қароргоҳи бўлган. Ҳар бир под-шо ўзи учун бу шаҳарда ўрдугоҳ барпо этган. Эфталийлар давлати ҳукмронлиги даврида (5-а.нинг 2ярми ва 6-а. бошлари) у пойтахтга айлантирилган. Нар-шахийнинг ёзишича, шаҳар аҳолисининг аксарияти савдогар бўлиб, улар Хитой ва денгиз бўйи мамлакатлари б-н савдо қилганлар ва жуда давлатманд бўлган. Шу боисдан араб географлари Ибн Ҳурдодбеҳ ва Ибн ал-Фақиҳлар П.ни «Мадина ат-тужжор», яъни «Савдогарлар шахри» номи б-н таъриф этадилар.

П. ўз тарихи жараёнида Бухоро воҳа-сининг нафақат йирик савдо марказларидан бири сифатида, балки тутган географик ўрни жиҳатидан Ғарбий Суғднинг сиёсий ҳаётида стратегик томондан муҳим аҳамиятга эга бўлган. Воҳанинг жан.-ғарбий чегарасида ҳарбий истеҳком сифатида бино қилинган П. илк ўрта асрларда Бухоро вилоятининг атрофи ягона мудофаа иншооти — Кан-пир девор б-н ўраб олингунга қадар у жан.- ғарб, дашт ҳудудларидан мутта-сил содир бўладиган кўчманчи қабилаларнинг чопкунларини қайтариш ва ташқи душман ҳужумларининг йўлини тўсиб, уларга дастлабки зарбаларни беришда мустаҳкам ҳарбий қарор-гоҳ вазифасини ўтаган. Унинг мудофаа иншоотлари ниҳоятда мустаҳкам қурилган бўлиб, замонасининг ҳар қандай қамалига бардош бера олган.

П. арки, ички ва ташқи шаҳристонларининг ҳар бири алоҳида қалин (3,5— 5 м) ва баланд деворлар ҳалқаси б-н ўралган. Девор бўйлаб ҳар 60 м масофада ва ташқи бурчакларда баланд (11,5—12,5 м ) 2 қаватли буржлар ўрнатилиб, дарвоза атрофи мудофаа иншоотлари (лабиринт) б-н мустаҳкамланган. Шаҳар деворлари ва буржлари ҳар 1,6 м оралиғи бўйлаб шахмат услубида 3 қатор нишон туйнуклари (тиркаш) ўрнатилган.

674 й.да П. Араб халифалиги лашкар-бошиси Убайдуллоҳ ибн Зиёд томо-нидан фатҳ этилади. 707 й.да эса П. халифаликнинг Хуросон волийси Кутай-ба ибн Муслим томонидан қамал қили-нади. П.ликлар қаттиқтуриб арабларга қаршилик кўрсатадилар. Қамал 50 кун давом этади. Куч б-н П.ни қўлга кири-та олмаган араблар шаҳар девори ос-тидан лаҳим (туннель) қазиб ичкарига бостириб кирадилар. П. араблар кулига ўтади. П.ликлар каттагина бож тўлаб Қутайба б-н сулҳ тузадилар. Бироқ шаҳарликларнинг қўзғолони оқибатида П. қайта эгалланиб, вайрон этилади. Жуда катта микдорда олтин ва кумушдан ясалган бут ва жомлар б-н бир қаторда кўплаб қуроляроғ ҳамда ҳарбий ан-жомлар ўлжа тарзида олинади. Қутайба аскарлари бу қурол-аслаҳаларнинг бир қисми б-н қуролланиб оладилар. Табарийнянт ёзишича, шаҳарнинг бойлигидан араблар ҳайратга тушганлар. Хат-то, эритилган олтинкумуш анжомлар ва бутларнинг тош қолипидан 150 мингмисқол миқдорда ёмби ажратиб олинган.

9-а.нинг охирги чораги ва 10-а. мобайнида П. ва унинг деҳқончилик воҳаси равнақ топади. Ички ва ташқи савдо муносабатлари кенгайиб кулоллик, шишасозлик, кошинкорлик, мисгарлик ва бинокорлик тараққий этади. Илм-фан, айниқса, фиқҳшунослик ривожланиб, бир гуруҳ П.лик фиқҳшунос олимлар етишиб чиқади. Аммо сомонийлар ҳукмронлиги барҳам топгач, 11-а.да П.нинг суғориш тармоклари сувсизликдан қуриб қолади. Оқибатда шаҳар бўшаб, харобага айланади. 12-а.нинг 1-чорагида Арслонхон Му-ҳаммад ибн Сулаймон ҳукмронлиги даврида П. қайта тикланиб ва унинг атрофи қайта ободонлаштирилади. Ша-ҳар аҳолиси яна гавжумлашиб, куркам турар жойлар, подшоҳ учун эса муҳта-шам сарой қурилади. П.нинг сув таъминотини яхшилаш мақсадида Қо-ракўл дарёсидан уз. 1 фарсахли канал қазиб чиқариш учун ҳаракат қили-нади. Бироқ, канал қазилиб тугатилмай қолади. П. сувсизликдан 12-а.нинг 2ярмида бутунлай қуриб яна вайро-нага айланади.

П. шаҳри харобалари археологик жиҳатдан дастлаб 1903 й.да Р.Пампелли, 1913—14 й.ларда Л.А.Зиминлар томонидан ўрганилган. Бухоро воҳаси шаҳарсозлик маданиятининг юзага келиши ва ривожланиш тарихини ўрганиш муносабати б-н ўтган асрнинг 80—90 й.ларида П. харобаларида кенг кўламда мут-тасил археологик қазиш ишлари амалга оширилди. Археологик тадқиқотларни ташкил этиш мақсадида 1980 й.да Ўзбекистон ФА Археология ин-ти ва Россия Давлат Эрмитажининг махсус қўшма археологик экспедицияси (А.Муҳаммаджонов раҳбарлигида) ташкил этилди. Бу экспедиция аъзолари (Г.Л.Семенов, Ж.Мирзааҳмедов, Ш.Одилов ва б.) кўп йилларга режалаштирган археологик қазишларни то ҳоз. кунга қадар давом эттирмоқдалар . И.тлар ва археологик қазишлар натижасида П. ёдгорлигининг умумий тарихий топографияси ўрганилиб, режалари чизмаларга туширилди. Унда қад. кўтарган илк чегара истеҳкоми, сўнгра шаҳар қиёфасини шакллантирган баланд ва қалин мустаҳкам мудофаа деворлар б-н ўралган арк, 4 томонида бир нечта дарвозалар (эни 3,5 м) ўрнатилган ва қатор буржли деворлар қад кўтарган ички ва ташқи Шаҳристон ҳамда сахн бўйлаб кўплаб карвонсарой ва наусли некрополь жойлашган улкан рабодларнинг юзага келишини тарихий босқичлари ва маданий қатламларининг қалинлиги белгиланди. П.нинг қад. қисми — аркнинг ос-тида маданий қатлам қарийб 18 м га борса, ички ва ташқи шаҳристонлари остида эса унинг қалинлиги 4—4,5 м дан ошмайди. Аркнинг қуйи қатламида қавд этилган топилмалар мил.ав. 4—3-а. лар, ички шаҳристоннинг остки қатлами топилмалари мил. 3—4-а.лар ва ташқи шаҳ-ристоннинг қуйи қатлами ва топилмалари эса 4—5-а.лар б-н саналади. Археологик топилмаларнинг гувоҳлик беришича, П.да ҳаёт мил. ав. 4-а.дан то мил. 11-а.гача, яъни 1500 й. давомида кечгани маълум бўлди.

Аркда қад. ибодатхона, жоме масжид ва подшоҳ саройи харобалари, ички шаҳристонда дорихона (8-а.), бир қанча улкан тандирлар ўрнатилган шаҳар нонвойхонаси, ташқи шаҳристонда кулоллик, шишасозлик каби ҳунармандларнинг маҳалла-кўйлари, 4 томони супали марказида сандали бор ётоқхо-на, ошхона, омборхона ва ташнобли таҳоратхонали мўъжазгина бир қаватли ҳовлижойларнинг харобалари қазиб очилди. П.нинг рабод қисмида кулоллик, шишасозлик ва темирчилик ус-тахоналари-ю хумдон ва қўралари ҳамда 50 дан ортиқ наусларнинг қол-дикдари б-н бир қаторда П.дан Бухорога томон йўналган карвон йўли (кенглиги 20 м)нинг 2 ёқаси бўйлаб жойлашган 20 дан ортиқ карвонсаройларнинг вайроналари қайд этилиб, улардан бир нечтаси қазиб очилди. 8— 10-а.ларга мансуб бундай меҳмонхона ва қўноқхоналар мурабаа (75х75м) шакдда хомғиштлардан бино қилинган. Ташқи деворнинг 4 бурчаги доира шаклида буржлар б-н мустаҳкамланган. Ҳовлисининг марказида туяларга ортилган юклар тушириладиган 1 ёки 2 узун супа ишланган. Карвонсарой қарамақарши томонларида 2 дарвоза (3—5 м) ўрна-тилган. Меҳмонхонанинг 4 томони бўйлаб 60 дан ортиқ супали, сандалли 1 ёки 2 хонали ётоқхоналар, ўчокли ёки тандирли овқатхона, ташнобли таҳорат ёки ғуслхона ва омборхоналар жойлашган. Саройнинг шим.-ғарбий бурчагида оташпарастларнинг оташкадали ибо-датхонаси бино қилинган. Хоналарнинг томи равоқсимон шаклда ёпилиб, марказ қисмида сопол қувурлардан мўрконлар ўрнатилган.

Археологик қазишлар жараёнида П. ёдгорлигидан турли хил топилмалар: сирли ва сирсиз сопол кўза ва товоқлар, шиша идишлар, жез ва темир бу-юмлар, қуроляроғлар, шунингдек, турли саналарда зарб этилган чақа тан-галар (Хитой, Сосоний, Умавий ва Аб-босийларнинг фулуслари; Бухоро, Самарқанд, Марв, Фарғона, Ахсикат ва Исфижоб зарбхоналарида зарб этилган Сомоний ва Қорахонийларнинг тангалари ҳамда Ҳиротда зарб этилган Ғаз-навийларнинг 1 дона олтин динори) топилди. Топилмаларнинг каттагина қисми ҳоз. вақтда П. ёдгорлиги яқинида ташкил этилган «Археология му-зейи» залларида намойиш этилган.

Ад.: Абу Бакр Муҳаммад ибн Жаъфар Наршахий, Бухоро тарихи, Т., 1966, 1993; Мухаммаджонов А. Р., Одилов Ш. Т., Мирзахмедов Ж.К., Семенов Г.Л., Городише Пайкенд. К проблеме изучения средневекового города средней Азии, Т., 1988; Раскопки в Пайкенде в 2001 году, Санкт-Петербург, 2002.

Абдулаҳад Муҳаммаджонов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.