Predikativlik
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 381-b. — ziyouz.com
Predikativlik (lot. praedicativus — tasdiqlovçi, qat'iy) — 1) zamonaviy mantiq fanida — belgilar va predmetlar örtasida obyektiv mavjud bölgan aloqalarni aks ettiruvçi asosiy tuşunçalardan biri; 2) tilşunoslikda — gapni şakllantiruvçi sintaktik kategoriya bölib, ran mazmuniga obyektiv borliqning u yoki bu hodisasi haqida xabar beriş xususiyatini baxş etadi. P. belgi (harakat, sifat va xususiyat) b-n predmetning zamon va maylda anglaşiladigan özaro munosabatini ifodalaydi va şu tarika gapni alohida fikrni şakllantiruvçi va u hakda xabar beruvçi birlikka aylantiradi (mas, «Olma gulladi», «Doimo tinçlik bölsin!»). Modomiki, ran mazmunining borliqqa munosabati uni muayyan zamoniy va modal (real yoki irreal) darajaga qöyişni taqozo qilar ekan, P. ham ikki sintaktik kategoriyaning — zamon va maylning birligidan iborat böladi. Ikki tarkibli gaplarda — kesim, bir tarkibli gaplarda esa ularning boş bölagi P.ning ifodaçisi xisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПРЕДИКАТИВЛИК (лот. praedicativus — тасдиқловчи, қатъий) — 1) замонавий мантиқ фанида — белгилар ва предметлар ўртасида объектив мавжуд бўлган алоқаларни акс эттирувчи асосий тушунчалардан бири; 2) тилшуносликда — гапни шакллантирувчи синтактик категория бўлиб, ran мазмунига объектив борлиқнинг у ёки бу ҳодисаси ҳақида хабар бериш хусусиятини бахш этади. П. белги (ҳаракат, сифат ва хусусият) б-н предметнинг замон ва майлда англашиладиган ўзаро муносабатини ифодалайди ва шу тарика гапни алоҳида фикрни шакллантирувчи ва у ҳакда хабар берувчи бирликка айлантиради (мас, «Олма гуллади», «Доимо тинчлик бўлсин!»). Модомики, ran мазмунининг борлиққа муносабати уни муайян замоний ва модал (реал ёки ирреал) даражага қўйишни тақозо қилар экан, П. ҳам икки синтактик категориянинг — замон ва майлнинг бирлигидан иборат бўлади. Икки таркибли гапларда — кесим, бир таркибли гапларда эса уларнинг бош бўлаги П.нинг ифодачиси хисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.