Profag
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 413-b. — ziyouz.com
Profag (yun. pro — ilgari va ... fag) — bakteriya hujayrasida xromosoma b-n bir vaqtda replikatsiya kilinadigan urta miyona bakteriofag genomi; bakteriofagning latent (yaşirin) infeksiyasiz şakli. Odatda, bunday fag genomi P. holatga utişdan oldin bakteriya xromosomasining muayyan qismiga birikib oladi, ba'zan birikmasdan bakteriya hujayrasida DNK halqasi şaklida joylaşadi. Fag genomi b-n birikkan bakteriya lizogen bakteriya deyiladi. P.ning hujayrani yemiradigan geni repressiya qilinganligi (ta'siri tuxtatilgani) tufayli bakteriya uçun zararsiz bulib qoladi. P. holatga ötgan fag genomi bakteriya xromosomasi b-n birga replikatsiya qilinadi. Ammo lizogen bakteriyalardan ayrimlari (mln. dan bittasi)da induksiya yuz berişi, ya'ni P. yana bakteriya hujayrasini zararlaydigan formaga ötib qolişi mumkin. P. induksiyasi tezligi ayrim omillar (mas, ultrabinafşa nurlar) ta'sirida tezlaşişi mumkin. P.faggeno-mi kodlaştiradigan fermentlar yorda-mida katalizlanadi. P. induksiyasida fag genomiga bakteriya xromosomasining ayrim qismlari (P. xromosomaga birikkanida) yoki bakteriya DNK si parçalari (P. xromosomaga qöşilmaganida) kirib qolişi mumkin. Bunday faglardan maxsus va umumiy trans-duksiya sohasidagi tajribalarda foy-dalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПРОФАГ (юн. pro — илгари ва ... фаг) — бактерия ҳужайрасида хромосома б-н бир вақтда репликация килинадиган урта миёна бактериофаг геноми; бактериофагнинг латент (яширин) инфекциясиз шакли. Одатда, бундай фаг геноми П. ҳолатга утишдан олдин бактерия хромосомасининг муайян қисмига бирикиб олади, баъзан бирикмасдан бактерия ҳужайрасида ДНК ҳалқаси шаклида жойлашади. Фаг геноми б-н бириккан бактерия лизоген бактерия дейилади. П.нинг ҳужайрани емирадиган гени репрессия қилинганлиги (таъсири тухтатилгани) туфайли бактерия учун зарарсиз булиб қолади. П. ҳолатга ўтган фаг геноми бактерия хромосомаси б-н бирга репликация қилинади. Аммо лизоген бактериялардан айримлари (млн. дан биттаси)да индукция юз бериши, яъни П. яна бактерия ҳужайрасини зарарлайдиган формага ўтиб қолиши мумкин. П. индукцияси тезлиги айрим омиллар (мас, ультрабинафша нурлар) таъсирида тезлашиши мумкин. П.фаггено-ми кодлаштирадиган ферментлар ёрда-мида катализланади. П. индукциясида фаг геномига бактерия хромосомасининг айрим қисмлари (П. хромосомага бирикканида) ёки бактерия ДНК си парчалари (П. хромосомага қўшилмаганида) кириб қолиши мумкин. Бундай фаглардан махсус ва умумий транс-дукция соҳасидаги тажрибаларда фой-даланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.