Prokariotlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 397–398-b. — ziyouz.com
Prokariotlar (lot. pro — oldingi, ilgarigi va karion — yadro) — hujayra-sida membrana b-n çegaralangan yadrosi bölmagan organizmlar. P.ga bakteriyalar, sianobakteriyalar, arxebakteriyalar ki-radi. DNK, oqsil va RNK dan iborat yadro apparati sitoplazmada oçiq joylaşgan. Genetik sistemasi (genofor) hujayra membranasiga yopişgan bölib, primitiv xromosomaga moye keladi. Köpayişda genoforning har qaysisi hujayra membranasi b-n birga yangi hujayralarga ötadi. Mitoz bölmaydi, xloroplastlar, endoplazmatik tör, mi-toxondriyalar, Golji apparati, sent-riollar uçramaydi. Hujayra devori asosi glikopeptid murendan iborat. Ribosomalari ança kiçik, eukariotlar xromosomalaridan oqsil soni va sedimentatsiya koeffitsiyenti b-n farq qiladi. P. bir qator öziga xos spetsifik fiziologik jarayonlar, mas, havodan molekulyar azotni özlaştiriş xususiyatiga ega. Ayrim karaşlarga binoan, P. eukariot ajdodlari b-n birga eng qad. hayvonlarga kiritiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПРОКАРИОТЛАР (лот. pro — олдинги, илгариги ва karion — ядро) — ҳужайра-сида мембрана б-н чегараланган ядроси бўлмаган организмлар. П.га бактериялар, цианобактериялар, архебактериялар ки-ради. ДНК, оқсил ва РНК дан иборат ядро аппарати цитоплазмада очиқ жойлашган. Генетик системаси (генофор) ҳужайра мембранасига ёпишган бўлиб, примитив хромосомага мое келади. Кўпайишда генофорнинг ҳар қайсиси ҳужайра мембранаси б-н бирга янги ҳужайраларга ўтади. Митоз бўлмайди, хлоропластлар, эндоплазматик тўр, ми-тохондриялар, Гольжи аппарати, цент-риоллар учрамайди. Ҳужайра девори асоси гликопептид мурендан иборат. Рибосомалари анча кичик, эукариотлар хромосомаларидан оқсил сони ва седиментация коэффициенти б-н фарқ қилади. П. бир қатор ўзига хос специфик физиологик жараёнлар, мас, ҳаводан молекуляр азотни ўзлаштириш хусусиятига эга. Айрим карашларга биноан, П. эукариот аждодлари б-н бирга энг қад. ҳайвонларга киритилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.