Proktologiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 401–402-b. — ziyouz.com
Proktologiya (yun. proktos — töğri içak va ...logiya) — tibbiyotning bir bölimi. Tögri içak, anal kanali va oraliq sohasi kasalliklarining etiologiyasi, patogenezi, morfologiyasi, fiziologiyasi, diagnostikasi va davolaş usullarini örganadi.
Tibbiyotning sönggi yillarda tez rivojlanişi tufayli P. faqat töğri içak, anal kanali va oraliq sohasi kasalliklarini (bavosir, ötkir va surunkali paraproktitlar, içak oqmalari, anal sfinkteri yetişmasligi va b.) örganiş b-n çegaralanib qolmay, yöğon içakning yuqori qismi, ya'ni çambar içak kasalliklarini xam örga-na boşladi. Çunki nospetsifik yarali kolit, Kron kasalligi, oilaviy adenomatoz, yöğon içak ösmalari, qabziyat va b. kasalliklar ayni vaqtda töğri içakni ham, çambar içakni ham zararlaydi. Amerika, Yevropa davlatlari va Rossiyada «proktologiya» fanining «koloproktologiya» deb atalişining bo-isi ham ana şunda. 10-kasalliklarning xalqaro tasnifiga (MKB-1) binoan, koloproktologiya fani 200 dan ortiq kasallik va sindromlarni örganadi.
Töğri va çambar içak kasalliklarini örganiş qadimdan ma'lum bölib, Gippokrat, Abu Ali Ibn Sino va b. öz asarlarida bu kasalliklarni batafsil yoritişgan.
Özbekistonda P. fani 20-a.ning 60-y. larida rivojlana borib, bunga 3. Nizomov, E. Jörayev va b. olimlar katta hissa qöşdilar. 20-a.ning 80-y.laridan esa koloproktologiya mustaqil fan va aloxida mutaxassislik sifatida rivojlana boşladi. Bunda Ö. Oripov, S. Navruzov kabi olimlarning xizmatlari katta böldi. Hoz. Özbekistonning barça viloyat markazlarida ixtisoslaşgan bölimlar mavjud. Toşkent şahrida esa Respublika kolo-proktologiya ilmiy markazi faoliyat körsatadi.
Sarimbek Navruzov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПРОКТОЛОГИЯ (юн. proktos — тўғри ичак ва ...логия) — тиббиётнинг бир бўлими. Тўгри ичак, анал канали ва оралиқ соҳаси касалликларининг этиологияси, патогенези, морфологияси, физиологияси, диагностикаси ва даволаш усулларини ўрганади.
Тиббиётнинг сўнгги йилларда тез ривожланиши туфайли П. фақат тўғри ичак, анал канали ва оралиқ соҳаси касалликларини (бавосир, ўткир ва сурункали парапроктитлар, ичак оқмалари, анал сфинктери етишмаслиги ва б.) ўрганиш б-н чегараланиб қолмай, йўғон ичакнинг юқори қисми, яъни чамбар ичак касалликларини хам ўрга-на бошлади. Чунки носпецифик ярали колит, Крон касаллиги, оилавий аденоматоз, йўғон ичак ўсмалари, қабзият ва б. касалликлар айни вақтда тўғри ичакни ҳам, чамбар ичакни ҳам зарарлайди. Америка, Европа давлатлари ва Россияда «проктология» фанининг «колопроктология» деб аталишининг бо-иси ҳам ана шунда. 10-касалликларнинг халқаро таснифига (МКБ-1) биноан, колопроктология фани 200 дан ортиқ касаллик ва синдромларни ўрганади.
Тўғри ва чамбар ичак касалликларини ўрганиш қадимдан маълум бўлиб, Гиппократ, Абу Али Ибн Сино ва б. ўз асарларида бу касалликларни батафсил ёритишган.
Ўзбекистонда П. фани 20-а.нинг 60-й. ларида ривожлана бориб, бунга 3. Низомов, Э. Жўраев ва б. олимлар катта ҳисса қўшдилар. 20-а.нинг 80-й.ларидан эса колопроктология мустақил фан ва алохида мутахассислик сифатида ривожлана бошлади. Бунда Ў. Орипов, С. Наврузов каби олимларнинг хизматлари катта бўлди. Ҳоз. Ўзбекистоннинг барча вилоят марказларида ихтисослашган бўлимлар мавжуд. Тошкент шаҳрида эса Республика коло-проктология илмий маркази фаолият кўрсатади.
Саримбек Наврузов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.