Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Prometiy

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 403-b. — ziyouz.com

    Prometiy (Prometium), Pm — Mendeleyev davriy sistemasining III guru-higa mansub radioaktiv kimyoviy element, lantanoidlarga kiradi. Tartib raqami 61, eng uzok, mavjud böluvçi izotopining massa soni 145. Suyuklaniş t-rasi 1080°, ziçligi 7,26 g/sm3. 16 ta izotopi ma'lum. P. tabiiy şaro-itda topilmagan, yadro reaksiyalarida olinadi. Ilk bor 1947 y.da amerikalik olimlar J. Marinskiy va L. Glen-denin boşqa elementlarning radioaktiv izotoplari aralaşmasidan bir neça mg|47Rt izotopini ajratib olganlar. P. afsonaviy bahodir Prometey nomi b-n atalgan. Kimyoviy xossalariga köra neodimga yaqin. Birikmalarida 3 valentli. Oksidlari bor. Atom bombasi portlaganda hosil böladigan l47Pm uzoq mavjud böluvçi (T1/2=2,7 y.) radioaktiv zaharli modda. P.ning oksidi Rt2O3, sariq rangli xloridi PmCIj, qizğiş rangli nitrati Pm(NO3)3, şuningdek, oksalati Rt2(C2O4)3-10H2O sof holda olingan. Erimaydigan gidroksidi Rt(ON)3 oç-jigarrang jelatinasimon qoldiq. 247Rt — katta amaliy ahamiyatga ega. Bu izotopning r - parçalanişi u - nurlaniş (yuqori dara-jada kirişuvçan) natijasida röy bermaydi. Şu sababli 247Rt b-n işlaganda himoya ekrani zarur emas. 247Rt lyuminoforlar tayyorlaşda, davomli ta'sir etuvçi nur manbalari hosil qilişda qöllanadi, radioizotop qalinlik ölçagiçlarda işlatiladi. 247Pm asosida bir neça yil işlaydigan mitti atom batareyalari yasaş mumkin.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ПРОМЕТИЙ (Prometium), Pm — Менделеев даврий системасининг III гуру-ҳига мансуб радиоактив кимёвий элемент, лантаноидларга киради. Тартиб рақами 61, энг узок, мавжуд бўлувчи изотопининг масса сони 145. Суюкланиш т-раси 1080°, зичлиги 7,26 г/см3. 16 та изотопи маълум. П. табиий шаро-итда топилмаган, ядро реакцияларида олинади. Илк бор 1947 й.да америкалик олимлар Ж. Маринский ва Л. Глен-денин бошқа элементларнинг радиоактив изотоплари аралашмасидан бир неча мг|47Рт изотопини ажратиб олганлар. П. афсонавий баҳодир Прометей номи б-н аталган. Кимёвий хоссаларига кўра неодимга яқин. Бирикмаларида 3 валентли. Оксидлари бор. Атом бомбаси портлаганда ҳосил бўладиган l47Pm узоқ мавжуд бўлувчи (Т1/2=2,7 й.) радиоактив заҳарли модда. П.нинг оксиди Рт2О3, сариқ рангли хлориди PmCIj, қизғиш рангли нитрати Pm(NO3)3, шунингдек, оксалати Рт2(С2О4)3-10Н2О соф ҳолда олинган. Эримайдиган гидроксиди Рт(ОН)3 оч-жигарранг желатинасимон қолдиқ. 247Рт — катта амалий аҳамиятга эга. Бу изотопнинг р - парчаланиши у - нурланиш (юқори дара-жада киришувчан) натижасида рўй бермайди. Шу сабабли 247Рт б-н ишлаганда ҳимоя экрани зарур эмас. 247Рт люминофорлар тайёрлашда, давомли таъсир этувчи нур манбалари ҳосил қилишда қўлланади, радиоизотоп қалинлик ўлчагичларда ишлатилади. 247Pm асосида бир неча йил ишлайдиган митти атом батареялари ясаш мумкин.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.