Proporsiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 404-b. — ziyouz.com
Proporsiya (lot. proportio — munosabat), mutanosib — 1) matematikada — a, , s, d tört kattalikning ikki nisbati orasidagi tenglik: a:b=c:d. Bunda a, , s, d — P. hadlari; a va d — çetki, b va s — örta hadlar deyiladi. P.ning asosiy xossasi: örta hadlari köpaytmasi çetki hadlar köpaytmasiga teng bc=ad. Bu asosiy xossasi orqali P.ning töğriligi tekşiriladi va uning biror hadini boşqa hadlar orqali ifodalaş mumkin; karrali va butun sonli nisbatli P.dan taşqari, irratsional nisbatlarga keladigan mutanosiblaştiriş sistemalari keng tarkalgan (mas, oltin kesim); 2) san'at va me'morlikda — badiiy asar yoki bino (inşoot) elementlarining bir-biriga nisbatan uyğunligi; 3) keng ma'noda — qismlarning ölçamlarining özaro nisbati, umuman, narsalar örtasidagi miqdoriy munosabat.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПРОПОРЦИЯ (лот. proportio — муносабат), мутаносиб — 1) математикада — а, Ь, с, d тўрт катталикнинг икки нисбати орасидаги тенглик: a:b=c:d. Бунда а, Ь, с, d — П. ҳадлари; а ва d — четки, b ва с — ўрта ҳадлар дейилади. П.нинг асосий хоссаси: ўрта ҳадлари кўпайтмаси четки ҳадлар кўпайтмасига тенг bc=ad. Бу асосий хоссаси орқали П.нинг тўғрилиги текширилади ва унинг бирор ҳадини бошқа ҳадлар орқали ифодалаш мумкин; каррали ва бутун сонли нисбатли П.дан ташқари, иррационал нисбатларга келадиган мутаносиблаштириш системалари кенг таркалган (мас, олтин кесим); 2) санъат ва меъморликда — бадиий асар ёки бино (иншоот) элементларининг бир-бирига нисбатан уйғунлиги; 3) кенг маънода — қисмларнинг ўлчамларининг ўзаро нисбати, умуман, нарсалар ўртасидаги миқдорий муносабат.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.