Protaktiniy
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 406-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Protaktiniy (yun. protos — birinçi va aktiniy; lot. Protactinium), Pa — radioaktiv kimyoviy element. Tar-tib raqami 91, at.m. 231,0359, aktino-idlarga kiradi. Turğun izotopi yöq. 12 ta radioaktiv izotopi ma'lum, eng uzok, mavjud böluvçi izotopi 23|Ra (T'/2=32400 y.) 1917 y.da şved mineralogi va kimyogari Yu. Gan b-n avstraliyalik fizik va radiokimyogar L. Meytner, ularga boğliq bölmagan holda ingliz radiokimyogarlari F. Soddi va Kranstonlar tomonidan uran rudasi çiqindisidan topilgan. 23|Ra a — zarraça çiqarib aktiniyga aylana-di: 23|Ra -> 227As+Ne+.
Yer pöstining massa jihatidan 110»10% initaşkil etadi. Sof P. kumuş rang-oq, yaltiroq, bolğalanuvçan metall, havoda oksidlanib qorayadi. Ziçligi 15,4 g/sm3. Birikmalarda 3 va 5 valentli. Kimyoviy xossalariga köra, Ta, Nb, Ti va Zr ga öxşaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПРОТАКТИНИЙ (юн. protos — биринчи ва актиний; лот. Protactinium), Pa — радиоактив кимёвий элемент. Тар-тиб рақами 91, ат.м. 231,0359, актино-идларга киради. Турғун изотопи йўқ. 12 та радиоактив изотопи маълум, энг узок, мавжуд бўлувчи изотопи 23|Ра (Т’/2=32400 й.) 1917 й.да швед минералоги ва кимёгари Ю. Ган б-н австралиялик физик ва радиокимёгар Л. Мейтнер, уларга боғлиқ бўлмаган ҳолда инглиз радиокимёгарлари Ф. Содди ва Кранстонлар томонидан уран рудаси чиқиндисидан топилган. 23|Ра а — заррача чиқариб актинийга айлана-ди: 23|Ра -> 227Ас+Не+.
Ер пўстининг масса жиҳатидан 110»10% иниташкил этади. Соф П. кумуш ранг-оқ, ялтироқ, болғаланувчан металл, ҳавода оксидланиб қораяди. Зичлиги 15,4 г/см3. Бирикмаларда 3 ва 5 валентли. Кимёвий хоссаларига кўра, Та, Nb, Ti ва Zr га ўхшайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.