Protez
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 406–407-b. — ziyouz.com
Protez (yun. prothesis — qöşiş, ulaş) — qöl-oyoqlarning yöq qismlari yoki gavda va a'zolarning boşqa mayib qismlari örnida vaqtinça yoki doimiy işlatiladigan mexanik moslama. Kosmetik nuqsonni yaşiriş (mas, köz P.zi) yoki özgargan funk-siyani tiklaş (mas, panja P.i, tiş P.i) uçun xizmat qiladi.
Kosmetik, işçi x.amda davo P.lari farq qilinadi. Aktiv, harakatlanuvçan va uşlaş funksiyasini bajaradigan işçi P.lar korxonalarda işlaş imkonini beradi. Odatda, bu xil P.ning içiga işlaş moslamalari joylaştiriladi. Kosmetik (anatomik) P. yöqotilgan a'zo (mas, qöl-oyoq, köz, tiş, quloq çiğanoği, kökrak bezi va b.) şakli va qisman funksiyasini tiklaş uçun işlatiladi. Davo protezi biror a'zo funksiyasini tiklaş maqsadida vaqtinça qöllanadi (mas, ortopedik poyabzal, skoliozda tanaga kiydiriladigan korset, bandaj, ortopedik apparatlar va h.k.). Qöl va oyoq P.lari bir neça xil böladi. Oyoq pan-jasi kesilganda panja, töpikdan tiz-zagaça kesilganda boldir, boldirdan çanoq böğimigaça kesilganda son va umuman oyoq bölmaganida çanoqson P.idan foydalaniladi. Qöl P.ining esa panja, bilak, yelka va b. xillari bölib, bu köproq amputatsiya qilingan soha çöltoğiga moslanadi. P. polietilen, xlorvinil, termoplast va b. materiallardan yengil, qulay va çi-damli, gigiyenik talablarga javob be-radigan qilib tayyorlanadi. Özbekistonda P.lar oçiq turdagi «Ortopediya» aksiyadorlik jamiyati z-dida tayyorlanib, nogironlarga bepul beriladi va vaqtvaqti b-n almaşti-rib turiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПРОТЕЗ (юн. prothesis — қўшиш, улаш) — қўл-оёқларнинг йўқ қисмлари ёки гавда ва аъзоларнинг бошқа майиб қисмлари ўрнида вақтинча ёки доимий ишлатиладиган механик мослама. Косметик нуқсонни яшириш (мас, кўз П.зи) ёки ўзгарган функ-цияни тиклаш (мас, панжа П.и, тиш П.и) учун хизмат қилади.
Косметик, ишчи х.амда даво П.лари фарқ қилинади. Актив, ҳаракатланувчан ва ушлаш функциясини бажарадиган ишчи П.лар корхоналарда ишлаш имконини беради. Одатда, бу хил П.нинг ичига ишлаш мосламалари жойлаштирилади. Косметик (анатомик) П. йўқотилган аъзо (мас, қўл-оёқ, кўз, тиш, қулоқ чиғаноғи, кўкрак бези ва б.) шакли ва қисман функциясини тиклаш учун ишлатилади. Даво протези бирор аъзо функциясини тиклаш мақсадида вақтинча қўлланади (мас, ортопедик пойабзал, сколиозда танага кийдириладиган корсет, бандаж, ортопедик аппаратлар ва ҳ.к.). Қўл ва оёқ П.лари бир неча хил бўлади. Оёқ пан-жаси кесилганда панжа, тўпикдан тиз-загача кесилганда болдир, болдирдан чаноқ бўғимигача кесилганда сон ва умуман оёқ бўлмаганида чаноқсон П.идан фойдаланилади. Қўл П.ининг эса панжа, билак, елка ва б. хиллари бўлиб, бу кўпроқ ампутация қилинган соҳа чўлтоғига мосланади. П. полиэтилен, хлорвинил, термопласт ва б. материаллардан енгил, қулай ва чи-дамли, гигиеник талабларга жавоб бе-радиган қилиб тайёрланади. Ўзбекистонда П.лар очиқ турдаги «Ортопедия» акциядорлик жамияти з-дида тайёрланиб, ногиронларга бепул берилади ва вақтвақти б-н алмашти-риб турилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.