Protonefridiylar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 411-b. — ziyouz.com
Protonefridiylar (proto... va nefridiylar) — yassi va tögarak çuvalçanglar, nemertinlar, ayrim halqali çuvalçanglar, lansetniklar, foronidlar va ba'zi mollyuskalar liçinkasi uçun xos bölgan ayiriş organlari. P. 1 ta yoki bir neça şoxlangan nayçalar va ular içida joylaşgan bir tutam kipriklarga yoki 1 ta (yoki bir neçta) xivçinga ega bölgan hujayradan iborat. Moddalar almaşinuvi mahsulotlari filtrlanib uçki hujayralar böşliğiga ötadi va kipriklar yoki xivçinlar yordamida naylarga haydaladi. Kipriklar va xivçinlarning bir meyorda işlaşi tufayli suyuklik P.ning nayçalari orqali oqib ötib turadi. Nayçalarda hosil bölgan siydik asosiy nayga tuşadi va u yerdan maxsus teşiklar orqali taşqi muhitga çiqariladi. Sörğiçlilar, oğiz aylangiçlilar va ayrim b. hayvonlarda P. siydik töplanadigan maxsus organ — qovuqqa oçiladi; siydik u yerdan qovuq devori qisqarişi tufayli taşqi muhitga, tikanboşlilar va priapulidlarda esa jinsiy naylarga çiqariladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПРОТОНЕФРИДИЙЛАР (прото... ва нефридийлар) — ясси ва тўгарак чувалчанглар, немертинлар, айрим ҳалқали чувалчанглар, ланцетниклар, форонидлар ва баъзи моллюскалар личинкаси учун хос бўлган айириш органлари. П. 1 та ёки бир неча шохланган найчалар ва улар ичида жойлашган бир тутам киприкларга ёки 1 та (ёки бир нечта) хивчинга эга бўлган ҳужайрадан иборат. Моддалар алмашинуви маҳсулотлари фильтрланиб учки ҳужайралар бўшлиғига ўтади ва киприклар ёки хивчинлар ёрдамида найларга ҳайдалади. Киприклар ва хивчинларнинг бир меъёрда ишлаши туфайли суюклик П.нинг найчалари орқали оқиб ўтиб туради. Найчаларда ҳосил бўлган сийдик асосий найга тушади ва у ердан махсус тешиклар орқали ташқи муҳитга чиқарилади. Сўрғичлилар, оғиз айлангичлилар ва айрим б. ҳайвонларда П. сийдик тўпланадиган махсус орган — қовуққа очилади; сийдик у ердан қовуқ девори қисқариши туфайли ташқи муҳитга, тиканбошлилар ва приапулидларда эса жинсий найларга чиқарилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.