Psixik kasalliklar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 422-b. — ziyouz.com
Psixik kasalliklar PSIXIK KASALLIKLAR, ruhiy kasalliklar, psixozlar — boş miya faoliyatining buzilişidan kelib çikadigan kasalliklar: ruhiy faoliyatning funksional uzgarişidan to uning butunlay buzilişigaça bölgan holatlar.
P.k.da bemor voqealikni töğri idrok etolmaydi, şu jihatdan P.k. içki kasalliklardan farq qiladi. P.k.ning sabablari xilma-xil, bular orasida irsiy omil (nayel) asosiy örin tutadi. Mas, oligofreniya, psixopatiya, maniakal-depressiv psixoz, epilepsiya va şizofrenşttt kelib çiqişida kişining nasl-nasabi muqim rol öynaydi. P.k.ning paydo bölişi va avj olişiga infeksion kasalliklar, boş miyaning şikastlanişi, intoksikatsiya, ruhiy iztiroblar ham sabab bölişi mumkin.
Onaning homiladorlik paytida kasallanişi yoki şikastlanişi sababli homilaning zararlanişi bolaning ruhiy rivojlanişdan orqada qolişiga, epilepsiya va b. ruhiy özgarişlarga olib keladi. Surunkali alkogolizm va narkomaniya ham bora-bora kişini P.k.ga olib borişi mumkin. P.k.ning vujudga kelişida kasallikka sabab böladigan omillardan taşqari, kişining öziga xos xususiyatlari, uning ilgari boşidan keçirgan kasalliklari (mas, miya şikastlanişi, alkogoldan zaharlaniş, içki a'zolar kasalliklari, naslida ruhiy kasallik borligi va b.) ham ahamiyatga ega.
P.k.ning belgilari, asosan, gallyutsinatsiya, alaxlaş, şilqimlik, hayajonlaniş, ong va xotira zaiflaşuvi, esi pastlik va h.k.dan iborat.
P.k. kişining jinsi va yoşiga ham bir qadar boğliq. Umuman bemorni qança erta davolaşga kirişilsa, oqiba-ti şunça yaxşi böladi. Kasallikni yaşirib yoki uyalib, vraçga vaqtida murojaat qilinmasa, dard ulğayib, davolaş ança qiyinlaşadi. Şuning uçun kişi özida andak ruhiy özgariş sezsa, darhol vraçpsixiatr ga körinişi lozim.
Ruhiy bemorlar maxsus psixiatriya kasalxonalarida davolanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПСИХИК КАСАЛЛИКЛАР, руҳий касалликлар, психозлар — бош мия фаолиятининг бузилишидан келиб чикадиган касалликлар: руҳий фаолиятнинг функционал узгаришидан то унинг бутунлай бузилишигача бўлган ҳолатлар.
П.к.да бемор воқеаликни тўғри идрок этолмайди, шу жиҳатдан П.к. ички касалликлардан фарқ қилади. П.к.нинг сабаблари хилма-хил, булар орасида ирсий омил (наел) асосий ўрин тутади. Мас, олигофрения, психопатия, маниакал-депрессив психоз, эпилепсия ва шизофреншттт келиб чиқишида кишининг насл-насаби муқим роль ўйнайди. П.к.нинг пайдо бўлиши ва авж олишига инфекцион касалликлар, бош миянинг шикастланиши, интоксикация, руҳий изтироблар ҳам сабаб бўлиши мумкин.
Онанинг ҳомиладорлик пайтида касалланиши ёки шикастланиши сабабли ҳомиланинг зарарланиши боланинг руҳий ривожланишдан орқада қолишига, эпилепсия ва б. руҳий ўзгаришларга олиб келади. Сурункали алкоголизм ва наркомания ҳам бора-бора кишини П.к.га олиб бориши мумкин. П.к.нинг вужудга келишида касалликка сабаб бўладиган омиллардан ташқари, кишининг ўзига хос хусусиятлари, унинг илгари бошидан кечирган касалликлари (мас, мия шикастланиши, алкоголдан заҳарланиш, ички аъзолар касалликлари, наслида руҳий касаллик борлиги ва б.) ҳам аҳамиятга эга.
П.к.нинг белгилари, асосан, галлюцинация, алахлаш, шилқимлик, ҳаяжонланиш, онг ва хотира заифлашуви, эси пастлик ва ҳ.к.дан иборат.
П.к. кишининг жинси ва ёшига ҳам бир қадар боғлиқ. Умуман беморни қанча эрта даволашга киришилса, оқиба-ти шунча яхши бўлади. Касалликни яшириб ёки уялиб, врачга вақтида мурожаат қилинмаса, дард улғайиб, даволаш анча қийинлашади. Шунинг учун киши ўзида андак руҳий ўзгариш сезса, дарҳол врачпсихиатр га кўриниши лозим.
Руҳий беморлар махсус психиатрия касалхоналарида даволанади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.