Psixolingvistika
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 424–425-b. — ziyouz.com
Psixolingvistika - nutqning hosil bölişi, şuningdek, nutqni idrok etiş va şakllantiriş jarayonlarini ularning til tizimi b-n özaro boğlanişi holatida örganuvçi fan; psixologiya va lingvistikannng sinte-zidan paydo bölgan. P. inson nutqiy faoliyati modelini va psixofiziologik nutqiy şakllanişini işlab çi-qib, ularni psixologik eksperimentlar yöli b-n tekşiradi. Tadqiqot manbai böyiça tilşunoslikka yaqin bölgan P. öz tekşiriş usullari böyiça psi-xologiyaga yaqin turadi. Unda özaro boğlanişli eksperiment, «semantik differensial» kabi va b. eksperimen-tal usullar qöllanadi. P. bir qator amaliy masalalar [ona tili, ayniqsa, xorijiy tilni örgatiş; maktabgaça yoşdagi bolalarning nutqiy tarbiyasi va logopediya masalalari; miyadagi nutkiy markazlar kasalliklari klinikasi; nutqiy ta'sir körsatiş muammolari (xususan ommaviy axborot vosi-talari faoliyatida va tarğibot işlarida); sud psixologiyasi va kriminalistika (mas, kişilarni ularning nutq xususiyatiga qarab tanib oliş, aniqlaş); maşina tarjimasi hamda nutqiy axborotni EHMga kiri-tiş muammolari va b.]ni nazariy ji-hatdan tuşuntiriş zarurati tufayli ötgan ayerning 60-y.larida paydo bölgan. «P.» termini ötgan ayerning 60-y.lari örtalarida amerikalik olimlar tomo-nidan amaliyotga kiritilgan. Özbekistonda uşbu sohada bir kança işlar bajarilgan bölsada, haqiqiy ma'nodagi psixolingvistik tadqiqotlar en-digina boşlanmoqda.
Abduvahob Madvaliyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПСИХОЛИНГВИСТИКА - нутқнинг ҳосил бўлиши, шунингдек, нутқни идрок этиш ва шакллантириш жараёнларини уларнинг тил тизими б-н ўзаро боғланиши ҳолатида ўрганувчи фан; психология ва лингвистиканннг синте-зидан пайдо бўлган. П. инсон нутқий фаолияти моделини ва психофизиологик нутқий шаклланишини ишлаб чи-қиб, уларни психологик экспериментлар йўли б-н текширади. Тадқиқот манбаи бўйича тилшуносликка яқин бўлган П. ўз текшириш усуллари бўйича пси-хологияга яқин туради. Унда ўзаро боғланишли эксперимент, «семантик дифференциал» каби ва б. эксперимен-тал усуллар қўлланади. П. бир қатор амалий масалалар [она тили, айниқса, хорижий тилни ўргатиш; мактабгача ёшдаги болаларнинг нутқий тарбияси ва логопедия масалалари; миядаги нуткий марказлар касалликлари клиникаси; нутқий таъсир кўрсатиш муаммолари (хусусан оммавий ахборот воси-талари фаолиятида ва тарғибот ишларида); суд психологияси ва криминалистика (мас, кишиларни уларнинг нутқ хусусиятига қараб таниб олиш, аниқлаш); машина таржимаси ҳамда нутқий ахборотни ЭҲМга кири-тиш муаммолари ва б.]ни назарий жи-ҳатдан тушунтириш зарурати туфайли ўтган аернинг 60-й.ларида пайдо бўлган. «П.» термини ўтган аернинг 60-й.лари ўрталарида америкалик олимлар томо-нидан амалиётга киритилган. Ўзбекистонда ушбу соҳада бир канча ишлар бажарилган бўлсада, ҳақиқий маънодаги психолингвистик тадқиқотлар эн-дигина бошланмоқда.
Абдуваҳоб Мадвалиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.