Psixopatiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 427-b. — ziyouz.com
Psixopatiya (psixo ... va yun. pathos — azob, dard, kasallik), patologik xarakter — şaxsning konstitutsional va genetik sabablarga alokador norasoligi. Irsiy, tuğma va qayotda orttirilgan böladi. I.da bemorning aklidroki saqlanib qolsada, fe'l-atvo-ri, hissiyoti, xulqining çuqur va do-imiy tarzda buzilişi kuzatiladi. P. alohida patologik holat ekanligi va uning asosiy belgilarini rus psixi-atri P. B. Gannuşkin asoslab bergan. P.da şaxs xususiyatlarining noraso bölişi yoki buzilişi (anomaliyasi) ularning jamiyatga moslaşuvida qi-yinçilik tuğdiradi va ba'zan tösqinlik ham qiladi. Bu holat şaxsning hayoti davomida ayrim özgarişlarga uçrasada, umuman olganda doimiy xa-rakterga ega böladi. P.ni tavsiflaşda 9- va 10-Xalqaro kasalliklar tavsifi qöllanadi. Bunga köra, P. xilma-xil tarzda namoyon böladi. P.ning garano-yel, affektiv, astenik, hissiy loqayd, beqaror, mozaik hamda jinsiy buzuqlik turlari tafovut qilinadi.
P. asosida konstitutsiyaviy moyillik, boşqaça aytganda, irsiy qonu-niyatlar yotadi. Bundan taşqari, homilador ayolning boşidan keçirgan boş miya kasalliklari yoki şikastlanişlari oqibatida ham kelib çiqadi. Ja-miyatning ta'siri, oiladagi notöğri tarbiya (bolani juda erkalatib yuboriş yoki nazoratsiz qoldiriş va b.) ham P.ni vujudga keltiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПСИХОПАТИЯ (психо ... ва юн. pathos — азоб, дард, касаллик), патологик характер — шахснинг конституционал ва генетик сабабларга алокадор норасолиги. Ирсий, туғма ва қаётда орттирилган бўлади. И.да беморнинг аклидроки сақланиб қолсада, феъл-атво-ри, ҳиссиёти, хулқининг чуқур ва до-имий тарзда бузилиши кузатилади. П. алоҳида патологик ҳолат эканлиги ва унинг асосий белгиларини рус психи-атри П. Б. Ганнушкин асослаб берган. П.да шахс хусусиятларининг норасо бўлиши ёки бузилиши (аномалияси) уларнинг жамиятга мослашувида қи-йинчилик туғдиради ва баъзан тўсқинлик ҳам қилади. Бу ҳолат шахснинг ҳаёти давомида айрим ўзгаришларга учрасада, умуман олганда доимий ха-рактерга эга бўлади. П.ни тавсифлашда 9- ва 10-Халқаро касалликлар тавсифи қўлланади. Бунга кўра, П. хилма-хил тарзда намоён бўлади. П.нинг гарано-ел, аффектив, астеник, ҳиссий лоқайд, беқарор, мозаик ҳамда жинсий бузуқлик турлари тафовут қилинади.
П. асосида конституциявий мойиллик, бошқача айтганда, ирсий қону-ниятлар ётади. Бундан ташқари, ҳомиладор аёлнинг бошидан кечирган бош мия касалликлари ёки шикастланишлари оқибатида ҳам келиб чиқади. Жа-миятнинг таъсири, оиладаги нотўғри тарбия (болани жуда эркалатиб юбориш ёки назоратсиз қолдириш ва б.) ҳам П.ни вужудга келтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.