Psixoterapiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 427–428-b. — ziyouz.com
Psixoterapiya (psixo... va terapiya) — ruxiy kasal bemorlarni davolaş maqsadida söz, xuşmuomala b-n hamda qulay şaroit yaratiş orqali ular ongiga psixik ta'sir etiş. Umu-miy va xususiy (yoki maxsus) P. farqlanadi. Umumiy P. bu vraçning bemor b-n bölgan muloqotlari jarayoni, bunda turli ruxiy ta'sirotlar bemor şaxsiga, uning tuzalişiga işonç hosil qiliş, uni tinçlantirişga tibbiy xodimlarning (vraçlar) notöğri hara-katlari tufayli paydo böladigan holatlarni (yatrogeniya) oldini olişga qara-tiladi. Bu barça davolaş çoralari içida yordamçi tadbir xisoblanadi.
Xususiy P.ning tuşuntiriş, suhbat ötkaziş, işontiriş (bedorlik va gipnoz holatlarida), öz-özini işontiriş (autogen maşq) va b. xillari bor. P.da asosiy qurol söz hisoblanadi. Sözning qudrati, uning şifobaxş ta'siri qadim zamonlardan ma'lum. I. P. Pavlov sözning oliy nerv faoliya-tida qudratli qözğatuvçi ta'sir eka-nini ilmiy jihatdan asoslab berdi. Gipnoz vaqtida psixoterapevtning sözi boş miya pöstloq qismining ma'lum bir yerida kuçli qözğaliş öçoğini vujudga keltiradi va bu turliça ifodalangan tormozlaniş holatiga olib keladi. Bemor b-n vraç örtasida olib boriladigan tuşuntiriş suhba-ti P.ning yetakçi usuli bölib u töğri olib borilganda har qanday bemor ham tinçlanadi, ham dardi yengillaşadi. Işontiriş usuli eng keng tarqalgan. Muhimi bemorni işontiriş, suh-bat oqilona va mulohaza b-n olib borilişi lozim. Tuşuntiriş va işontiriş, odatda, birgalikda olib boriladi. Bunda vraç b-n bemor örtasida örnatilgan munosabat muhim örin tu-tadi. Ta'sir qiliş va öz-öziga ta'sir etiş P.ning muhim usullaridan xisoblanadi. Bedorlik holatida ta'sir etişdan maqsad u yoki bu kasallik holatini bartaraf etişgina emas, balki bemorni bu holatdan tuzalib ketişiga işontiriş va bunda öz organizmining kuçiga işonçini mustahkamlaşdan iborat. Ayrim psixoterapevtlar ruhiy ta'sir etişni uxlatadigan vositalar (dorilar)dan foydalanib ba-jaradilar. Gipnoz P.ning köp qölla-nadigan usulidir.
P. nevrasteniya va b. şunga öxşaş holatlarda, jumladan, jinsiy ojizliqsa (impotensiya), miyadan ketmaydigan holatlar nevrozida, isteriya nevro-zida, psixopatiyalarda, alkogolizm va narkomaniyalarda keng qöllanadi.
Mirqobil Xalilov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПСИХОТЕРАПИЯ (психо... ва терапия) — рухий касал беморларни даволаш мақсадида сўз, хушмуомала б-н ҳамда қулай шароит яратиш орқали улар онгига психик таъсир этиш. Уму-мий ва хусусий (ёки махсус) П. фарқланади. Умумий П. бу врачнинг бемор б-н бўлган мулоқотлари жараёни, бунда турли рухий таъсиротлар бемор шахсига, унинг тузалишига ишонч ҳосил қилиш, уни тинчлантиришга тиббий ходимларнинг (врачлар) нотўғри ҳара-катлари туфайли пайдо бўладиган ҳолатларни (ятрогения) олдини олишга қара-тилади. Бу барча даволаш чоралари ичида ёрдамчи тадбир хисобланади.
Хусусий П.нинг тушунтириш, суҳбат ўтказиш, ишонтириш (бедорлик ва гипноз ҳолатларида), ўз-ўзини ишонтириш (аутоген машқ) ва б. хиллари бор. П.да асосий қурол сўз ҳисобланади. Сўзнинг қудрати, унинг шифобахш таъсири қадим замонлардан маълум. И. П. Павлов сўзнинг олий нерв фаолия-тида қудратли қўзғатувчи таъсир эка-нини илмий жиҳатдан асослаб берди. Гипноз вақтида психотерапевтнинг сўзи бош мия пўстлоқ қисмининг маълум бир ерида кучли қўзғалиш ўчоғини вужудга келтиради ва бу турлича ифодаланган тормозланиш ҳолатига олиб келади. Бемор б-н врач ўртасида олиб бориладиган тушунтириш суҳба-ти П.нинг етакчи усули бўлиб у тўғри олиб борилганда ҳар қандай бемор ҳам тинчланади, ҳам дарди енгиллашади. Ишонтириш усули энг кенг тарқалган. Муҳими беморни ишонтириш, суҳ-бат оқилона ва мулоҳаза б-н олиб борилиши лозим. Тушунтириш ва ишонтириш, одатда, биргаликда олиб борилади. Бунда врач б-н бемор ўртасида ўрнатилган муносабат муҳим ўрин ту-тади. Таъсир қилиш ва ўз-ўзига таъсир этиш П.нинг муҳим усулларидан хисобланади. Бедорлик ҳолатида таъсир этишдан мақсад у ёки бу касаллик ҳолатини бартараф этишгина эмас, балки беморни бу ҳолатдан тузалиб кетишига ишонтириш ва бунда ўз организмининг кучига ишончини мустаҳкамлашдан иборат. Айрим психотерапевтлар руҳий таъсир этишни ухлатадиган воситалар (дорилар)дан фойдаланиб ба-жарадилар. Гипноз П.нинг кўп қўлла-надиган усулидир.
П. неврастения ва б. шунга ўхшаш ҳолатларда, жумладан, жинсий ожизлиқца (импотенция), миядан кетмайдиган ҳолатлар неврозида, истерия невро-зида, психопатияларда, алкоголизм ва наркоманияларда кенг қўлланади.
Мирқобил Халилов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.