Pugaçyov qözğoloni
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 435–436-b. — ziyouz.com
Pugaçyov qözğoloni (1773-75) rossiyada hokimiyatga qarşi kötarilgan qözğolon. Uralböyi, Uralorti, Örta va Quyi Volgaböyiga tarqalgan. Unga Ye.I. Pugaçyov rahbarlik qilgan. Yoyiq kazaklari, z-d işçilari, krepostnoy dehqonlar, Volgaböyi aholisi, Salavat Yulayev, Kinzya Arslonov boşçiligidagi boşqirdlar dehqonlar uruşining harakatlantiruvçi kuçlari bölgan. 1773 y. sent.da qözğolonçilar Iletsk va b. istehkom şaharçalarini egallaganlar. 1773 y. okt.da Pugaçyov 2500 kişilik otryadi b-n Orenburg qal'asini qamal qilgan. Qözğolonçilarning soni dek. oyida 30 ming kişiga yetib, ularning qölida 86 töp bölgan. Qözğolon noyab.-dek. oylarida katta hududga yoyilgan. 1774 y. fev.da Çelyabinsk egallangan. Qözğolonçilarga qarşi Yekaterina II hukumati muntazam qöşinlarini yuborgan. Pugaçyov Orenburg qamalini böşatiş, Çelyabinsk va Kurganni taşlab çiqiş, qözğolon avj olgan Ural z-dlariga ketişga majbur bölgan. 1774 y. iyulida qözğolonçilar Qozon uçun bölgan jangda yengilganlar. Pugaçyov dehqonlar harakati keng yoyilgan Volganing öng sohiliga ötib ketgan. Uning keng yoyilişiga Pugaçyovning dehqonlarga yerlarni bölib beriş, krepostnoy huquqni tugatiş, dvoryan va podşo amaldorlarini yöqotişga da'vat etuvçi manifestlari yordam bergan. Dehqonlar qözğoloni mağlubiyatga uçragan. Pugaçyov tutib olinib, 1775 y. Moskvada qatl etilgan. Minglab qözğolonçilar şafqatsiz jazolangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПУГАЧЁВ ҚЎЗҒОЛОНИ (1773-75) россияда ҳокимиятга қарши кўтарилган қўзғолон. Уралбўйи, Уралорти, Ўрта ва Қуйи Волгабўйига тарқалган. Унга Е.И. Пугачёв раҳбарлик қилган. Ёйиқ казаклари, з-д ишчилари, крепостной деҳқонлар, Волгабўйи аҳолиси, Салават Юлаев, Кинзя Арслонов бошчилигидаги бошқирдлар деҳқонлар урушининг ҳаракатлантирувчи кучлари бўлган. 1773 й. сент.да қўзғолончилар Илецк ва б. истеҳком шаҳарчаларини эгаллаганлар. 1773 й. окт.да Пугачёв 2500 кишилик отряди б-н Оренбург қалъасини қамал қилган. Қўзғолончиларнинг сони дек. ойида 30 минг кишига етиб, уларнинг қўлида 86 тўп бўлган. Қўзғолон нояб.-дек. ойларида катта ҳудудга ёйилган. 1774 й. фев.да Челябинск эгалланган. Қўзғолончиларга қарши Екатерина II ҳукумати мунтазам қўшинларини юборган. Пугачёв Оренбург қамалини бўшатиш, Челябинск ва Курганни ташлаб чиқиш, қўзғолон авж олган Урал з-дларига кетишга мажбур бўлган. 1774 й. июлида қўзғолончилар Қозон учун бўлган жангда енгилганлар. Пугачёв деҳқонлар ҳаракати кенг ёйилган Волганинг ўнг соҳилига ўтиб кетган. Унинг кенг ёйилишига Пугачёвнинг деҳқонларга ерларни бўлиб бериш, крепостной ҳуқуқни тугатиш, дворян ва подшо амалдорларини йўқотишга даъват этувчи манифестлари ёрдам берган. Деҳқонлар қўзғолони мағлубиятга учраган. Пугачёв тутиб олиниб, 1775 й. Москвада қатл этилган. Минглаб қўзғолончилар шафқатсиз жазоланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.