Pulmonologiya

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 442–443-b. — ziyouz.com

Pulmonologiya (lot. pulmonis -öpka va ...logiya) — klinik tibbiyotning bir bölimi; öpka, bronxlar va plevra kasalliklarini örganadi. Ularni aniklaş, davolaş va oldini oliş usullarini işlab çiqadi. P. nisbatan yangi soha bölganligi uçun 70-y.lar oxirlaridan boşlab uni mu-kammal örganişga kirişildi. Ilgari Özbekistonda «paxta yakka xokimligi» natijasida yuzaga kelgan ekologik özgarişlar va köp mikdorda işlatilgan pestitsidlar ta'sirida öpkaning surunkali nospetsifik kasalligi, ayniqsa, qişloq joylarida köpayib ketgan edi, şularni hisobga olib Toşkentda 1978 y. Toşkent vraçlar malakasini oşiriş it-ti qoşida klinik P. kafedrasi taşkil etildi va Özbekistonda pulmonoglar ilmiy maktabi va pulmonologiya xizmati yaratildi. Hoz. Özbekistonning şaharlari va viloyatlarida P. bölimlari taşkil qilingan.

1989 y. dan Sil i.t. in-ti Ftiziatriya va pulmonologiya i.t. institutiga aylantirildi va u Özbekistonda şu sohadagi yirik ilmiy markaz bölib qoldi. 1990 y.da Ftiziatriya va pulmonologiya i.t. instituta qoşida Respublika pulmonologiya markazi taşkil qilindi. Bu markaz P. sohasidagi i.t. va amaliy işlarni koordinatsiya qilib boradi. Özbekistonda Markaziy Osiyoda birinçi bölib nospetsifik öpka kasalliklari (bronxial astma, surunkali bronxit)ning epidemiologiyasi, funksional diagnostikasi, farmakoterapiyasi, immunologik va klinik allergologiyasi, uning genetik mexanizmlari, bioritmologik taşki liy sistemasi va patogenetik terapiya hamda meqnat qobiliyatini tiklaşning ilmiy asoslari işlab çiqildi. P.da turli tadqiqot usullari: rentgenologik (tomografiya, bronxografiya), en-doskopik (traxeobronxoskopiya), funksional diagnostika usullari va h.k. qöllanadi. X.oz. Özbekistondagi mavjud tibbiyot in-tlari, vraçlar malakasini oşiriş in-tida P. kafedralari, şuningdek, klinik şifoxonalar tarkibida P. bölimlari faoliyat körsatmoqda. Özbekistonda P.ning rivojlanişida A.M. Ubaydullayev, D. X. Mahmudova, Ş. U. Ismoilov, M. A. Yakimova, B. S. Aripov va b. olimlarning xizmatlari katta.

Abdulla Ubaydullayev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПУЛЬМОНОЛОГИЯ (лот. pulmonis -ўпка ва ...логия) — клиник тиббиётнинг бир бўлими; ўпка, бронхлар ва плевра касалликларини ўрганади. Уларни аниклаш, даволаш ва олдини олиш усулларини ишлаб чиқади. П. нисбатан янги соҳа бўлганлиги учун 70-й.лар охирларидан бошлаб уни му-каммал ўрганишга киришилди. Илгари Ўзбекистонда «пахта якка хокимлиги» натижасида юзага келган экологик ўзгаришлар ва кўп микдорда ишлатилган пестицидлар таъсирида ўпканинг сурункали носпецифик касаллиги, айниқса, қишлоқ жойларида кўпайиб кетган эди, шуларни ҳисобга олиб Тошкентда 1978 й. Тошкент врачлар малакасини ошириш ит-ти қошида клиник П. кафедраси ташкил этилди ва Ўзбекистонда пульмоноглар илмий мактаби ва пульмонология хизмати яратилди. Ҳоз. Ўзбекистоннинг шаҳарлари ва вилоятларида П. бўлимлари ташкил қилинган.

1989 й. дан Сил и.т. ин-ти Фтизиатрия ва пульмонология и.т. институтига айлантирилди ва у Ўзбекистонда шу соҳадаги йирик илмий марказ бўлиб қолди. 1990 й.да Фтизиатрия ва пульмонология и.т. института қошида Республика пульмонология маркази ташкил қилинди. Бу марказ П. соҳасидаги и.т. ва амалий ишларни координация қилиб боради. Ўзбекистонда Марказий Осиёда биринчи бўлиб носпецифик ўпка касалликлари (бронхиал астма, сурункали бронхит)нинг эпидемиологияси, функционал диагностикаси, фармакотерапияси, иммунологик ва клиник аллергологияси, унинг генетик механизмлари, биоритмологик ташки лий системаси ва патогенетик терапия ҳамда меқнат қобилиятини тиклашнинг илмий асослари ишлаб чиқилди. П.да турли тадқиқот усуллари: рентгенологик (томография, бронхография), эн-доскопик (трахеобронхоскопия), функционал диагностика усуллари ва ҳ.к. қўлланади. Х.оз. Ўзбекистондаги мавжуд тиббиёт ин-тлари, врачлар малакасини ошириш ин-тида П. кафедралари, шунингдек, клиник шифохоналар таркибида П. бўлимлари фаолият кўрсатмоқда. Ўзбекистонда П.нинг ривожланишида A.M. Убайдуллаев, Д. X. Маҳмудова, Ш. У. Исмоилов, М. А. Якимова, Б. С. Арипов ва б. олимларнинг хизматлари катта.

Абдулла Убайдуллаев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.