Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Purizm

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 446-b. — ziyouz.com

    Purizm (frans. purisme, lot. purus — sof, toza) — 1) adabiy tilni boşqa tillardan olingan özlaştirmalar, neologizmlardan tozalaş hamda adabiy tilga meyorlanmagan leksik va grammatik (xalqçil sözlaşuv, sodda tilga oid, şeva va b.) unsurlarni tabiiy ravişda kirib kelişidan saklaşga intiliş. Milliy adabiy tillar şakllanişi davrida P. turli siyosiy va madaniy oqimlar b-n boğlanişi mumkin. 2) urfodatlar (fe'l-atvorlar)ning sofligi va jiddiyligiga (ba'zida yuzaki tarzda) intiliş.

    P.ga milliy adabiy tillar meyorlari şakllaniş davri va adabiy tilning uslubiy tizimidagi özgarişlar (leksikaga yangi unsurlarning oqib kelişi, ularning uslubiy jihatdan qay-ta taqsimlanişi) xos bölib, u köp hollarda ayrim siyosiy va madaniy oqimlar b-n boğliq (mas, Vengriya, Çexoslovakiya, Turkiya, Hindistonda adabiy tillarning vujudga kelişi). Puristlar milliy tilning öziga xosligini — uning hattoki özlaştirilgan (çet tillardan olinib, allaqaçon iste'molga kirgan zaruriy unsurlardan töla ozod bölişi b-n izoxlaganlar.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ПУРИЗМ (франц. purisme, лот. purus — соф, тоза) — 1) адабий тилни бошқа тиллардан олинган ўзлаштирмалар, неологизмлардан тозалаш ҳамда адабий тилга меъёрланмаган лексик ва грамматик (халқчил сўзлашув, содда тилга оид, шева ва б.) унсурларни табиий равишда кириб келишидан саклашга интилиш. Миллий адабий тиллар шаклланиши даврида П. турли сиёсий ва маданий оқимлар б-н боғланиши мумкин. 2) урфодатлар (феъл-атворлар)нинг софлиги ва жиддийлигига (баъзида юзаки тарзда) интилиш.

    П.га миллий адабий тиллар меъёрлари шаклланиш даври ва адабий тилнинг услубий тизимидаги ўзгаришлар (лексикага янги унсурларнинг оқиб келиши, уларнинг услубий жиҳатдан қай-та тақсимланиши) хос бўлиб, у кўп ҳолларда айрим сиёсий ва маданий оқимлар б-н боғлиқ (мас, Венгрия, Чехословакия, Туркия, Ҳиндистонда адабий тилларнинг вужудга келиши). Пуристлар миллий тилнинг ўзига хослигини — унинг ҳаттоки ўзлаштирилган (чет тиллардан олиниб, аллақачон истеъмолга кирган зарурий унсурлардан тўла озод бўлиши б-н изохлаганлар.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.