Pyer Ferma
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 98-b. — ziyouz.com
Ferma Pyer FERMA (Fermat) Pyer (1601.17.8, BomondeLoman — 1665.12.1, Kastr) — fransuz matematigi. 1631 y.dan Tuluzada parlament maslahatçisi. Bir neça asar muallifi bölib, ularning köpçiligi F. vafotidan keyin ugli tomonidan «Har xil matematik asarlar» (1679) nomi b-n naşr ettirilgan. F. hayotligida uning işlari maktublari va şaxsiy aloqalari orqali boşqa olimlarga ma'lum bölgan.
F. darajalarni differensiallaşning umumiy qonunini yaratdi va uni kasrli darajalarga tatbiq etdi. Koordinatalar usulini rivojlantirib, töğri çiziq va ikkinçi tartibli çiziklar tenglamalarini berdi. Hamma ikkinçi tartibli çiziklar — konus kesimli egri çiziklar ekanligini isbotlab, analitik geometriyaga asos soldi. Ekstremumlarni topiş qoidasini yaratdi. Sonlar nazariyasida ikkita maşhur teorema, ya'ni Fermaning buyuk teoremasi va Fermaning kiçik teoremasi F. nomi b-n boğliq. F. fizikada geometrik optikaga asos soldi. Differensial hisobva integral hisobş F.ning hissasi katta.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФЕРМА (Fermat) Пьер (1601.17.8, БомондеЛомань — 1665.12.1, Кастр) — француз математиги. 1631 й.дан Тулузада парламент маслаҳатчиси. Бир неча асар муаллифи бўлиб, уларнинг кўпчилиги Ф. вафотидан кейин угли томонидан «Ҳар хил математик асарлар» (1679) номи б-н нашр эттирилган. Ф. ҳаётлигида унинг ишлари мактублари ва шахсий алоқалари орқали бошқа олимларга маълум бўлган.
Ф. даражаларни дифференциаллашнинг умумий қонунини яратди ва уни касрли даражаларга татбиқ этди. Координаталар усулини ривожлантириб, тўғри чизиқ ва иккинчи тартибли чизиклар тенгламаларини берди. Ҳамма иккинчи тартибли чизиклар — конус кесимли эгри чизиклар эканлигини исботлаб, аналитик геометрияга асос солди. Экстремумларни топиш қоидасини яратди. Сонлар назариясида иккита машҳур теорема, яъни Ферманинг буюк теоремаси ва Ферманинг кичик теоремаси Ф. номи б-н боғлиқ. Ф. физикада геометрик оптикага асос солди. Дифференциал ҳисобва интеграл ҳисобш Ф.нинг ҳиссаси катта.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.