Pyezoelektr
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 459-b. — ziyouz.com
Pyezoelektr (yun. piero — bosaman, qisaman va elektr), pyezoelektr effekt — ba'zi dielektriklarning mexanik kuçlanişlar ta'sirida qutblanişi (töğri pyezoelektr effekt) va elektr maydon ta'sirida mexanik deformatsiyalanişi (teskari pyezoelektr effekt) hodisasining yuzaga kelişi. Töğri va teskari pyezoelektr effektlar faqat pyezoelektriklarda mavjud. Pyezoelektr effektlar simmetriya markaziga ega bölmagan kristallarda kuzatiladi. P.ni 1817 y.da fransuz kristallografi va minerologi R. J. Gayui (1743—1822) kalsit kristallarida kuzatgan. P.ni har taraflama 1880 y.da aka-uka J. va P. Kyurilar kvars kristallida kuzatganlar. 1500 dan or-tiq moddada pyezoelektr hodisasi ku-zatilgan; ular içida kvars (pyezo-kvars)dan taşqari segnet tuzi, bariy titanat, ammoniy digidrofosfat, litiy niobat va b. ham keng qöllaniladi. Köpinça yana maxsus texnologiya böyiça olingan ba'zi segnetoelektriklarning qattiq eritmalari — pyezokera-mikalardan ham foydalaniladi. Pye-zoelektriklar radiotexnika, akustika, radiofizika va b. sohalarda keng qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЬЕЗОЭЛЕКТР (юн. piero — босаман, қисаман ва электр), пьезоэлектр эффект — баъзи диэлектрикларнинг механик кучланишлар таъсирида қутбланиши (тўғри пьезоэлектр эффект) ва электр майдон таъсирида механик деформацияланиши (тескари пьезоэлектр эффект) ҳодисасининг юзага келиши. Тўғри ва тескари пьезоэлектр эффектлар фақат пьезоэлектрикларда мавжуд. Пьезоэлектр эффектлар симметрия марказига эга бўлмаган кристалларда кузатилади. П.ни 1817 й.да француз кристаллографи ва минерологи Р. Ж. Гаюи (1743—1822) кальцит кристалларида кузатган. П.ни ҳар тарафлама 1880 й.да ака-ука Ж. ва П. Кюрилар кварц кристаллида кузатганлар. 1500 дан ор-тиқ моддада пьезоэлектр ҳодисаси ку-затилган; улар ичида кварц (пьезо-кварц)дан ташқари сегнет тузи, барий титанат, аммоний дигидрофосфат, литий ниобат ва б. ҳам кенг қўлланилади. Кўпинча яна махсус технология бўйича олинган баъзи сегнетоэлектрикларнинг қаттиқ эритмалари — пьезокера-микалардан ҳам фойдаланилади. Пье-зоэлектриклар радиотехника, акустика, радиофизика ва б. соҳаларда кенг қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.