Pyezokvars
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 458-b. — ziyouz.com
Pyezokvars (yun. piezo — bosaman va kvars) — begona minerallar, gaz va suyuq qöşimçalar, darzlik va qöşalokliklardan holi rangsiz va rangli kvars kristallari, ularning bulaklari. P.ning qöllanişi uning pyezo-elektrik xossalari (töğri va teskari pyezoeffekt)ga asoslangan. Radiotexnika, ultratovuş gidroakustikasi va defektoskopiyada, gaz, suyuklik va kat-tik jismlar xossalarini örganişda, bosim, kuç tezlanişi va vibratsiyalarni ölçaş uçun pyezometriya va b.da keng qöllaniladi. P.dan tayyorlangan plastinkalar pyezoelektrik rezona-torlar — stabilizatorlar, radioçastota, telefon va telegraf filtrlari va b.da işlatiladi. Texnik talablari: kristallarda istalgan yunalişdagi kesmada ulçamlari 12x12x1,5 mm dan kam bölmagan P. plastinkalarini tayyorlaş uçun yarokli nuqsonsiz monokristall joylarining mavjudligi (monoblastlar). Monoblastlarning foiz tarkibi böyiça P.larning navlari ajratiladi. Kvarsning ultrabi-nafşa nurlarida yuqori şaffoflik-ka ega bölgan toza, nuqsonsiz kristallari (toğ billuri) optika sanoatida işlatiladi. Kvarsning kam nuqsonli kristallaridan maxsus kvars oynasi i.ç. uçun xom aşyo sifatida foydalaniladi. P. kvars, kvars-dala şpati va kvars-karbonatli tomirlardagi böşliqlarda hamda kamerali turkumdagi granitli pegmatitlardagi kvars ajratmalarida eng köp uçraydi. P.ning yirik soçma konlari mavjud. Kristallarining hosil bölişi, asosan, gidrotermal va gidrotermal-metasomatik jarayonlar b-n boğliq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЬЕЗОКВАРЦ (юн. piezo — босаман ва кварц) — бегона минераллар, газ ва суюқ қўшимчалар, дарзлик ва қўшалокликлардан ҳоли рангсиз ва рангли кварц кристаллари, уларнинг булаклари. П.нинг қўлланиши унинг пьезо-электрик хоссалари (тўғри ва тескари пьезоэффект)га асосланган. Радиотехника, ультратовуш гидроакустикаси ва дефектоскопияда, газ, суюклик ва кат-тик жисмлар хоссаларини ўрганишда, босим, куч тезланиши ва вибрацияларни ўлчаш учун пьезометрия ва б.да кенг қўлланилади. П.дан тайёрланган пластинкалар пьезоэлектрик резона-торлар — стабилизаторлар, радиочастота, телефон ва телеграф фильтрлари ва б.да ишлатилади. Техник талаблари: кристалларда исталган йуналишдаги кесмада улчамлари 12x12x1,5 мм дан кам бўлмаган П. пластинкаларини тайёрлаш учун ярокли нуқсонсиз монокристалл жойларининг мавжудлиги (монобластлар). Монобластларнинг фоиз таркиби бўйича П.ларнинг навлари ажратилади. Кварцнинг ультраби-нафша нурларида юқори шаффофлик-ка эга бўлган тоза, нуқсонсиз кристаллари (тоғ биллури) оптика саноатида ишлатилади. Кварцнинг кам нуқсонли кристалларидан махсус кварц ойнаси и.ч. учун хом ашё сифатида фойдаланилади. П. кварц, кварц-дала шпати ва кварц-карбонатли томирлардаги бўшлиқларда ҳамда камерали туркумдаги гранитли пегматитлардаги кварц ажратмаларида энг кўп учрайди. П.нинг йирик сочма конлари мавжуд. Кристалларининг ҳосил бўлиши, асосан, гидротермал ва гидротермал-метасоматик жараёнлар б-н боғлиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.