Pyotr I
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 201-b. — ziyouz.com
Pyotr I [1672.30.5(9.6), Moskva -1725.28.1(8.2), Peterburg] — rus podşosi (1682 y.dan), Rossiyaning 1-imperatori (1721 y.dan). Podşo Aleksey Mixayloviç (1629—76)ning kiçik öğli. Rossiyaning davlat, har-biy va madaniyat arbobi, diplomat. Davlatni boşqarişda bir neça islohotlar ötkazgan (senat, kollegiyalar, oliy davlat nazorati va siyosiy qidiruv organlari tuzilgan; çerkov davlatga böysundirilgan; mamlakat gubernalarga bölingan; yangi poytaxt — Sankt-Peterburg qurilgan). Rossiyaning Ğarbiy Yevropadagi ilğor davlatlardan ortda qolganligiga barham beri ş uçun sanoat va savdo sohasida merkantilizm siyosati ötkazgan (manufak-turalar, metallurgiya, konçilik z-dlari, kemasozlik korxonalari, pristanlar, kanallar qurişga rahnamolik qilgan). 1695—96 y.larda Azov yurişlarida, 1700—21 y.larda Şimoliy uruş va b.da armiyani boşqargan, Noteburgni olişda (1702), Lesnaya da-ryosi (1708) va Poltava jangi (1709) da qöşinlarga qömondon bölgan. Flot va muntazam armiya tuzişga rahbarlik qilgan. Mutlaq hokimiyat tizimining yirik mafkuraçisi sifatida dvoryanlarning iqtisodiy ahvolini yaxşilaş va siyosiy mavqeini mustahkamlaşga yordam bergan. P.1 taşabbusi b-n bir qança öquv yurtlari, FA oçilgan, di-niy-slavyan alifbosi örniga grajdan alifbosi qabul qilingan va h.k. P.1 islohrtlari moddiy imkoniyatlar va odam kuçini qattiq ekspluatatsiya qiliş, xalq ommasini eziş (jon soliği va b.) hisobiga ötkazilganki, natijada bunga qarşi qözğolonlar (Streletslar, 1698; Astraxon, 1705—06; Bulavin, 1707—09 va b.) bölib hukumat tomonidan ayovsiz bostirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЁТР I [1672.30.5(9.6), Москва -1725.28.1(8.2), Петербург] — рус подшоси (1682 й.дан), Россиянинг 1-императори (1721 й.дан). Подшо Алексей Михайлович (1629—76)нинг кичик ўғли. Россиянинг давлат, ҳар-бий ва маданият арбоби, дипломат. Давлатни бошқаришда бир неча ислоҳотлар ўтказган (сенат, коллегиялар, олий давлат назорати ва сиёсий қидирув органлари тузилган; черков давлатга бўйсундирилган; мамлакат губерналарга бўлинган; янги пойтахт — Санкт-Петербург қурилган). Россиянинг Ғарбий Европадаги илғор давлатлардан ортда қолганлигига барҳам бери ш учун саноат ва савдо соҳасида меркантилизм сиёсати ўтказган (мануфак-туралар, металлургия, кончилик з-длари, кемасозлик корхоналари, пристанлар, каналлар қуришга раҳнамолик қилган). 1695—96 й.ларда Азов юришларида, 1700—21 й.ларда Шимолий уруш ва б.да армияни бошқарган, Нотебургни олишда (1702), Лесная да-рёси (1708) ва Полтава жанги (1709) да қўшинларга қўмондон бўлган. Флот ва мунтазам армия тузишга раҳбарлик қилган. Мутлақ ҳокимият тизимининг йирик мафкурачиси сифатида дворянларнинг иқтисодий аҳволини яхшилаш ва сиёсий мавқеини мустаҳкамлашга ёрдам берган. П.1 ташаббуси б-н бир қанча ўқув юртлари, ФА очилган, ди-ний-славян алифбоси ўрнига граждан алифбоси қабул қилинган ва ҳ.к. П.1 ислоҳртлари моддий имкониятлар ва одам кучини қаттиқ эксплуатация қилиш, халқ оммасини эзиш (жон солиғи ва б.) ҳисобига ўтказилганки, натижада бунга қарши қўзғолонлар (Стрелецлар, 1698; Астрахон, 1705—06; Булавин, 1707—09 ва б.) бўлиб ҳукумат томонидан аёвсиз бостирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.