Qadariylar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 6–7-b. — ziyouz.com
Qadariylar — islomdagi ilk ilohiyot oqimlaridan biri tarafdorlari. Taqdir va iroda erkinligi masalasida jabariylar ta'limotiga qarşi bölib, inson öz xattiharakatining yaratuvçisi (xoliqi) deb tuşuntiradilar. Q. odillik xudoning asosiy sifatlaridan biri degan fikrga borib, gunohni xudo oldindan belgilab qöymaydi, xudodan faqat adolatli işni kutiş mumkin, gunoh işlar esa inson faoliyati bilan boğliq, degan xulosaga keladilar. Q. siyosiy jihatdan umaviylar xonadonidan bölgan xalifalar hokimiyatiga qarşi turardilar. Ularning ta'limotini 8-asr oxirlaridan mu'taziliylar izçil davom ettirdilar. Lekin, mu'taziliylar özlariga nisbatan bu atama — Q. atamasi işlatilişini xohlamasdilar. Manbalarda Q.ning yirik vakillari sifatida quyidagilar zikr etiladi: Ma'bad alJuhaniy (699—700 yoki 703—704 yillarda öldirilgan), Ğaylon adDimaşqiy (742 yil öldirilgan), Hasan alBasriy (642—728).
Ad.: Husniddinov 3., Islom: yönalişlar, mazhablar, oqimlar, T., 2000.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАДАРИЙЛАР — исломдаги илк илоҳиёт оқимларидан бири тарафдорлари. Тақдир ва ирода эркинлиги масаласида жабарийлар таълимотига қарши бўлиб, инсон ўз хаттиҳаракатининг яратувчиси (холиқи) деб тушунтирадилар. Қ. одиллик худонинг асосий сифатларидан бири деган фикрга бориб, гуноҳни худо олдиндан белгилаб қўймайди, худодан фақат адолатли ишни кутиш мумкин, гуноҳ ишлар эса инсон фаолияти билан боғлиқ, деган хулосага келадилар. Қ. сиёсий жиҳатдан умавийлар хонадонидан бўлган халифалар ҳокимиятига қарши турардилар. Уларнинг таълимотини 8-аср охирларидан муътазилийлар изчил давом эттирдилар. Лекин, муътазилийлар ўзларига нисбатан бу атама — Қ. атамаси ишлатилишини хоҳламасдилар. Манбаларда Қ.нинг йирик вакиллари сифатида қуйидагилар зикр этилади: Маъбад алЖуҳаний (699—700 ёки 703—704 йилларда ўлдирилган), Ғайлон адДимашқий (742 йил ўлдирилган), Ҳасан алБасрий (642—728).
Ад.: Ҳусниддинов 3., Ислом: йўналишлар, мазҳаблар, оқимлар, Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.