Qadimgi fors tili
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10–11-b. — ziyouz.com
Qadimgi fors tili — jan. ğarbiy guruhga mansub ölik eroniy til. Örta fors tili, fors, tojik va dari tillari Q.f.t.ning bevosita davomçilari hisoblanadi. Dastlab Eron (Fors) ning jan.ğarbida (hoz. Eronning Fors viloyati hududida) tarqalgan. Axomaniylar sulolasiga mansub qadimiy hukmdorlar uçun ona tili maqomida bölgan bu til mil. av. 6—4-asrlarda Axomaniylar davlatining butun hududiga yoyilgan. Q.f.t.dagi mixxatlar hoz. Eron, Turkiya, Misr hududlaridan topilgan va matnlarning barçasi elam, akkad, oromiy kabi tillarga tarjimasi bilan yonmayon berilgan.
Q.f.t.da dialektal tafovutlar bölmagan. Fonetik xususiyatlari örta fors tilidagiga öxşaş. Til qurilişi sintetik, flektiv xususiyatga ega. Morfologik birliklarning 3 xil turi (özak morfemalar, affiksal morfemalar, fleksiya) kategorial ma'nolarni ifodalagan. Gapda söz tartibi nisbatan erkin bölgan (ular, özaro boşqaruv, moslaşuv, bitişuv usullari bilan birikkan). Leksikasida qadimiy eroniy (mas, midiya) va noeroniy (mas, oromiy) tillardan özlaşgan sözlar bölgan.
Q.f.t.ning harfböğinli yozuvi akkad tilining böğinli mixxat alifbosi bilan öxşaş. Eng qadimiy yodgorliklari Doro I ning mil. av. 521—486 yillardagi yozuv (bitik)laridir. Bu yozuvlarni öqişni 1802 yilda nemis olimi G.F.Grotefend boşlab bergan.
Ad.:Sokolov S.N., Drevnepersidkiy yaznk. V kn.: Osnovn iranskogo yaznkoznaniya. Drevneiranskiye yaznki, M., 1979.
Anvar Ismoilov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАДИМГИ ФОРС ТИЛИ — жан. ғарбий гуруҳга мансуб ўлик эроний тил. Ўрта форс тили, форс, тожик ва дари тиллари Қ.ф.т.нинг бевосита давомчилари ҳисобланади. Дастлаб Эрон (Форс) нинг жан.ғарбида (ҳоз. Эроннинг Форс вилояти ҳудудида) тарқалган. Ахоманийлар сулоласига мансуб қадимий ҳукмдорлар учун она тили мақомида бўлган бу тил мил. ав. 6—4-асрларда Ахоманийлар давлатининг бутун ҳудудига ёйилган. Қ.ф.т.даги миххатлар ҳоз. Эрон, Туркия, Миср ҳудудларидан топилган ва матнларнинг барчаси элам, аккад, оромий каби тилларга таржимаси билан ёнмаён берилган.
Қ.ф.т.да диалектал тафовутлар бўлмаган. Фонетик хусусиятлари ўрта форс тилидагига ўхшаш. Тил қурилиши синтетик, флектив хусусиятга эга. Морфологик бирликларнинг 3 хил тури (ўзак морфемалар, аффиксал морфемалар, флексия) категориал маъноларни ифодалаган. Гапда сўз тартиби нисбатан эркин бўлган (улар, ўзаро бошқарув, мослашув, битишув усуллари билан бириккан). Лексикасида қадимий эроний (мас, мидия) ва ноэроний (мас, оромий) тиллардан ўзлашган сўзлар бўлган.
Қ.ф.т.нинг ҳарфбўғинли ёзуви аккад тилининг бўғинли миххат алифбоси билан ўхшаш. Энг қадимий ёдгорликлари Доро I нинг мил. ав. 521—486 йиллардаги ёзув (битик)ларидир. Бу ёзувларни ўқишни 1802 йилда немис олими Г.Ф.Гротефенд бошлаб берган.
Ад.:Соколов С.Н., Древнеперсидкий язнк. В кн.: Основн иранского язнкознания. Древнеиранские язнки, М., 1979.
Анвар Исмоилов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.