Qadimgi hind tili
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 11-b. — ziyouz.com
Qadimgi hind tili — mil. av. 2-ming yillik örtalarida Şim. Ğarbiy Hindistonga bostirib kirgan qadimiy oriylar tili; Hindiston yarim orolining şim. va markaziy qismlarida tarqalgan. Q.h.t. hindevropa tillarining dastlabki, ilk vakillaridan hisoblanib, qadimiy eroniy tillar (avesto tili, qadimiy fors tili)ga yaqin qarindoş bölib, ular bilan birgalikda oriy tillar birligini taşkil etadi. Hindiston böylab tarqaliş jarayonida Q.h.t. substrat tillar (dravid tillari, munda tillari)ning bir qança xususiyatlarini öziga singdiradi. Q.h.t.da xronologik jihatdan va lahjaviy asosiga köra bir-biridan farqlanuvçi 2 ta til mavjud — Hindistonning şim. ğarbida veda tili va şim. markaziy qismida sanskrit. Prakritlar (örta hind tillari) bilan bölgan aloqalar, bir tomondan, Q.h.t.da köplab prakritizmlarning paydo bölişiga, ikkinçi tomondan, sanskritning sezilarli ta'siri bölgan prakrit lahjalari asosida Q.h.t.ning gibrid körinişlari şakllanişiga olib kelgan. Oriylarning Hindistonga kirib kelgungaça bölgan köçib yuriş davri Ğarbiy Osiyoning qadimiy xalqlari tillaridagi köplab qadimiy hind atoqli otlari, ma'budlarning nomlari, yilqiçilik atamalarida öz aksini topgan. Veda tili va sanskritdan taşqari yana boşqa qadimiy hind lahjalari ham bölgan, lekin ular tegişli matnlarda saqlanib qolmagan. Ular asta-sekin rivojlana borib, bir qança örta hind tillariga asos bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАДИМГИ ҲИНД ТИЛИ — мил. ав. 2-минг йиллик ўрталарида Шим. Ғарбий Ҳиндистонга бостириб кирган қадимий орийлар тили; Ҳиндистон ярим оролининг шим. ва марказий қисмларида тарқалган. Қ.ҳ.т. ҳиндевропа тилларининг дастлабки, илк вакилларидан ҳисобланиб, қадимий эроний тиллар (авесто тили, қадимий форс тили)га яқин қариндош бўлиб, улар билан биргаликда орий тиллар бирлигини ташкил этади. Ҳиндистон бўйлаб тарқалиш жараёнида Қ.ҳ.т. субстрат тиллар (дравид тиллари, мунда тиллари)нинг бир қанча хусусиятларини ўзига сингдиради. Қ.ҳ.т.да хронологик жиҳатдан ва лаҳжавий асосига кўра бир-биридан фарқланувчи 2 та тил мавжуд — Ҳиндистоннинг шим. ғарбида веда тили ва шим. марказий қисмида санскрит. Пракритлар (ўрта ҳинд тиллари) билан бўлган алоқалар, бир томондан, Қ.ҳ.т.да кўплаб пракритизмларнинг пайдо бўлишига, иккинчи томондан, санскритнинг сезиларли таъсири бўлган пракрит лаҳжалари асосида Қ.ҳ.т.нинг гибрид кўринишлари шаклланишига олиб келган. Орийларнинг Ҳиндистонга кириб келгунгача бўлган кўчиб юриш даври Ғарбий Осиёнинг қадимий халқлари тилларидаги кўплаб қадимий ҳинд атоқли отлари, маъбудларнинг номлари, йилқичилик атамаларида ўз аксини топган. Веда тили ва санскритдан ташқари яна бошқа қадимий ҳинд лаҳжалари ҳам бўлган, лекин улар тегишли матнларда сақланиб қолмаган. Улар аста-секин ривожлана бориб, бир қанча ўрта ҳинд тилларига асос бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.