Qadimgi Rus davlati
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 7–8-b. — ziyouz.com
Qadimgi Rus davlati QADIMGI RUS DAVLATI, Kiyev Rusi — örta asrlarda Şarqiy Yevropadagi davlat. 9-asrning sönggi çoragida Ryurikoviçlar sulolasi knyazlari hukmronligi ostida şarqiy slavyanlarning 2 asosiy markazi — Novgorod va Kiyev, şuningdek, «varyaglardan greklarga» savdo yöli böylab joylaşgan yerlarni (Eski Ladoga, Gnyozdovo va boşqalar atrofidagi qişloqlar) birlaştirilişi natijasida vujudga kelgan. 882 yil knyaz Oleg Kiyevni bosib olib uni davlat poytaxti qilgan. 988—89 yillarda Vladimir I Svyatoslaviç xristianlikni davlat dini sifatida joriy etgan. Şaharlarda (Kiyev, Novgorod, Ladoga, Beloozero, Rostov, Suzdal, Pskov, Polotsk va boşqalar) hunarmandçilik va savdo rivojlangan; me'moriy va yozma obidalar yaratilgan. Janubiy va ğarbiy slavyanlar, Vizantiya, Ğarbiy va Şim. Yevropa, Kavkaz, Örta Osiyo bilan aloqalar örnatilib, ular yanada mustahkamlangan.
Qad. Rus knyazlari köçmançilarning (bijanaklar, torklar, polovetslar) bosqinlarini daf qilganlar. Yaroslav Mudriy hukmronligi (1019—54) — davlatning eng ravnaq topgan davri. Ijtimoiy munosabatlar qadimiy rus huquqi töplami — Rus haqiqati va boşqalar huquqiy hujjatlar orqali tartibga solingan. 11-asrning 2-yarmida knyazlarning özaro nizolari va polovetslarning bosqinlari davlatni zaiflaştirgan. Q.R.d.ning yaxlitligini saqlaş yölida knyazlar Vladimir II Monomax (1113 —25) va uning öğli Mstislav (1125— 32) köp harakat qilganlar. 12-asrning 2-çoragida davlat parçalanib, bir neça mustaqil knyazliklar, Novgorod va Pskov respublikalariga bölinib ketgan.
Fatxulla Ergaşev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАДИМГИ РУСЬ ДАВЛАТИ, Киев Руси — ўрта асрларда Шарқий Европадаги давлат. 9-асрнинг сўнгги чорагида Рюриковичлар сулоласи князлари ҳукмронлиги остида шарқий славянларнинг 2 асосий маркази — Новгород ва Киев, шунингдек, «варяглардан грекларга» савдо йўли бўйлаб жойлашган ерларни (Эски Ладога, Гнёздово ва бошқалар атрофидаги қишлоқлар) бирлаштирилиши натижасида вужудга келган. 882 йил князь Олег Киевни босиб олиб уни давлат пойтахти қилган. 988—89 йилларда Владимир I Святославич христианликни давлат дини сифатида жорий этган. Шаҳарларда (Киев, Новгород, Ладога, Белоозеро, Ростов, Суздаль, Псков, Полоцк ва бошқалар) ҳунармандчилик ва савдо ривожланган; меъморий ва ёзма обидалар яратилган. Жанубий ва ғарбий славянлар, Византия, Ғарбий ва Шим. Европа, Кавказ, Ўрта Осиё билан алоқалар ўрнатилиб, улар янада мустаҳкамланган.
Қад. Русь князлари кўчманчиларнинг (бижанаклар, торклар, половецлар) босқинларини даф қилганлар. Ярослав Мудрий ҳукмронлиги (1019—54) — давлатнинг энг равнақ топган даври. Ижтимоий муносабатлар қадимий рус ҳуқуқи тўплами — Рус ҳақиқати ва бошқалар ҳуқуқий ҳужжатлар орқали тартибга солинган. 11-асрнинг 2-ярмида князларнинг ўзаро низолари ва половецларнинг босқинлари давлатни заифлаштирган. Қ.Р.д.нинг яхлитлигини сақлаш йўлида князлар Владимир II Мономах (1113 —25) ва унинг ўғли Мстислав (1125— 32) кўп ҳаракат қилганлар. 12-асрнинг 2-чорагида давлат парчаланиб, бир неча мустақил князликлар, Новгород ва Псков республикаларига бўлиниб кетган.
Фатхулла Эргашев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.