Qalam
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 30-b. — ziyouz.com
Qalam — 1) xat yoziş, rasm soliş, çizma çiziş uçun işlatiladigan çizmaçilik quroli; yoğoç yoki metall qobiq içiga olingan mört (sinuvçan) material (kömir, qörğoşin, grafit, quruq böyoqdan qilingan özak). Qadimda xalqlar, şu jumladan, Şarq xalqlarida xattotlar siyoh bilan yoziladigan qamiş Q.lardan foydalanişgan. Dastlabki Q. Italiyada qora slanets loyidan 14-asrda qilingan, grafit Q. 16-asrdan rasm bölgan. Fransuz olimi N.Kante 1790 yilda grafit sterjenli yoğoç Q.ni ixtiro qilgan. 19-asrning 2-yarmida mexanik (sterjeni qisib qöyiladigan) yoki avtomatik (sterjeni burab çiqariladigan) Q. paydo böldi va 20-asrda keng tarqaldi. Q. özagining qattiqlik darajasi böyiça yumşoq (rusça belgilanişi M), qattiq (T) va örtaça qattiq (MT) turlarga bölinadi. Q. qora va boşqalar turli ranglarda sanoat korxonalarida işlab çiqariladi. Q. çizmaçilik, rassomlik, loyihaçilik, grimçilik, pardozandoz, duradgorlik va boşqalar sohalarda işlatiladi; 2) sirtlarga öyib gul (naqş) solişda va haykaltaroşlikda qöllanadigan metall asbob.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛАМ — 1) хат ёзиш, расм солиш, чизма чизиш учун ишлатиладиган чизмачилик қуроли; ёғоч ёки металл қобиқ ичига олинган мўрт (синувчан) материал (кўмир, қўрғошин, графит, қуруқ бўёқдан қилинган ўзак). Қадимда халқлар, шу жумладан, Шарқ халқларида хаттотлар сиёҳ билан ёзиладиган қамиш Қ.лардан фойдаланишган. Дастлабки Қ. Италияда қора сланец лойидан 14-асрда қилинган, графит Қ. 16-асрдан расм бўлган. Француз олими Н.Канте 1790 йилда графит стерженли ёғоч Қ.ни ихтиро қилган. 19-асрнинг 2-ярмида механик (стержени қисиб қўйиладиган) ёки автоматик (стержени бураб чиқариладиган) Қ. пайдо бўлди ва 20-асрда кенг тарқалди. Қ. ўзагининг қаттиқлик даражаси бўйича юмшоқ (русча белгиланиши М), қаттиқ (Т) ва ўртача қаттиқ (МТ) турларга бўлинади. Қ. қора ва бошқалар турли рангларда саноат корхоналарида ишлаб чиқарилади. Қ. чизмачилик, рассомлик, лойиҳачилик, гримчилик, пардозандоз, дурадгорлик ва бошқалар соҳаларда ишлатилади; 2) сиртларга ўйиб гул (нақш) солишда ва ҳайкалтарошликда қўлланадиган металл асбоб.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.