Qalampir
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 31-b. — ziyouz.com
Qalampir — ituzumdoşlarga mansub çala buta, buta yoki köp yillik ötsimon ösimliklar turkumi, sabzavot ekini. Yovvoyi holda Amerikaning tropik r-nlarida uçraydi. Issiqsevar ösimlik. Peru Q. i (S. ap{ş1o$it), kolumbiya Q. i (S. soşsşp), egilgan Q. i (S. giyevseş), sabzavot Q. (S. aşşit) yoki garmdori va boşqalar turlari bir yillik ösimlik sifatida hamma qit'alarda östiriladi. Sabzavot Q.i turining poyasi tik (1 m gaça), ildizi öqildiz, mevasi köp uruğli, qizil, sariq, töq sariq, qözoq, şakli turliça. Mevasi tarkibida qand, quruq modda, S, V,, V vitaminla-
2 ri, karotin, alkoloidlar bor. Sabzavot Q.i platsentasi tarkibidagi kapsaitsin alkaloidi miqdoriga qarab çuçuk (q.Bolgar qalampiri) va aççiq böladi. Uzbekistonda aççiq Q.ning «Marğilon 330» va «Nafis» («Pikantngy»), mayda mevali «Kelin tili» navlari köp ekiladi. Aççiq Q. qözoğining pösti yupqa, şakli maydauzunçoq. Gullaganidan keyin mevasi 35—40 kunda yetiladi. Uruti issiqxonalarga sepilib, oçiq yerlarga köçati ekiladi. Hosiddorligi 200 s/ga. Kök va pişgan (qizil) qözoqlari xom holida iste'mol qilinadi, ovqatga solinadi, sirkalaş, tuzlaş, konservalaşda, quritilgan mevasi tolqoni ziravor sifatida işlatiladi. Tibbiyotda qandli diabet kasalligi hamda qonni suyultiruvçi davo sifatida, sanoatda şamollaşga qarşi işlatiladigan Q. malhamli mato işlab çiqarişda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛАМПИР — итузумдошларга мансуб чала бута, бута ёки кўп йиллик ўтсимон ўсимликлар туркуми, сабзавот экини. Ёввойи ҳолда Американинг тропик р-нларида учрайди. Иссиқсевар ўсимлик. Перу Қ. и (С. ап{ш1о$ит), колумбия Қ. и (С. сошсшп), эгилган Қ. и (С. гиЬевсеш), сабзавот Қ. (С. ашшит) ёки гармдори ва бошқалар турлари бир йиллик ўсимлик сифатида ҳамма қитъаларда ўстирилади. Сабзавот Қ.и турининг пояси тик (1 м гача), илдизи ўқилдиз, меваси кўп уруғли, қизил, сариқ, тўқ сариқ, қўзоқ, шакли турлича. Меваси таркибида қанд, қуруқ модда, С, В,, В витаминла-
2 ри, каротин, алколоидлар бор. Сабзавот Қ.и плацентаси таркибидаги капсаицин алкалоиди миқдорига қараб чучук (қ.Болгар қалампири) ва аччиқ бўлади. Узбекистонда аччиқ Қ.нинг «Марғилон 330» ва «Нафис» («Пикантньгй»), майда мевали «Келин тили» навлари кўп экилади. Аччиқ Қ. қўзоғининг пўсти юпқа, шакли майдаузунчоқ. Гуллаганидан кейин меваси 35—40 кунда етилади. Урути иссиқхоналарга сепилиб, очиқ ерларга кўчати экилади. Ҳосиддорлиги 200 ц/га. Кўк ва пишган (қизил) қўзоқлари хом ҳолида истеъмол қилинади, овқатга солинади, сиркалаш, тузлаш, консервалашда, қуритилган меваси толқони зиравор сифатида ишлатилади. Тиббиётда қандли диабет касаллиги ҳамда қонни суюлтирувчи даво сифатида, саноатда шамоллашга қарши ишлатиладиган Қ. малҳамли мато ишлаб чиқаришда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.