Qalampirmunçoq
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 31–32-b. — ziyouz.com
Qalampirmunçoq — mirtadoşlar oilasiga mansub ösimliklar turkumi. Doim yaşil efir moyli daraxt (bal. 35 m gaça) yoki buta. Tropik va subtropiklarda. ayniqsa, Şarqiy Osiyo va Janubiy Amerika hamda Afrika va Avstraliyada 700 (1000) ga yaqin turi ma'lum. Tanasining pastki qismi şoxşabbasiz, barglari butun (uz. 20 sm), gullari töpgulga yiğilgan. Toğ va vodiylardagi mussonli örmonlarda, Avstraliyada evkalipt örmonlaridaösadi. 30 ga yaqin turi (Tanzaniya, Hindiston, Şri Lanka, Indoneziya, Braziliya va boşqalar köplab tropik mamlakatlarda) ekiladi. Q.ning keng tarqalgan turi xuşböy Q.ning vatani Molukka orollari. Böyi 10—12 m, barglari qayişsimon, qarama-qarşi joylaşgan, gullari mayda, töpgulga yiğilgan, tojbarglari oq yoki puşti. Mevasi rezavorsimon, bir uruğli, rangi qizil. Tanasida xuşböy moddali bezçalari bor. Quritilgan ğunçasidan efir moyi olinadi va şoda taqinçoq tayyorlanadi, ziravor sifatida işlatiladi. Guli va gul murtagidan olinadigan Q. moyi (17—20% moy va 20% oşlovçi modda) parfyumeriya sanoatida, tibbiyotda, likyor va vanilin işlab çiqarişda qöllaniladi. Ayrim turlari yoğoçi qurilişda va duradgorlikda işlatiladi. Jahon böyiça 80% Q. mahsulotlari Zanzibar o.ida yetiştiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛАМПИРМУНЧОҚ — миртадошлар оиласига мансуб ўсимликлар туркуми. Доим яшил эфир мойли дарахт (бал. 35 м гача) ёки бута. Тропик ва субтропикларда. айниқса, Шарқий Осиё ва Жанубий Америка ҳамда Африка ва Австралияда 700 (1000) га яқин тури маълум. Танасининг пастки қисми шохшаббасиз, барглари бутун (уз. 20 см), гуллари тўпгулга йиғилган. Тоғ ва водийлардаги муссонли ўрмонларда, Австралияда эвкалипт ўрмонларидаўсади. 30 га яқин тури (Танзания, Ҳиндистон, Шри Ланка, Индонезия, Бразилия ва бошқалар кўплаб тропик мамлакатларда) экилади. Қ.нинг кенг тарқалган тури хушбўй Қ.нинг ватани Молукка ороллари. Бўйи 10—12 м, барглари қайишсимон, қарама-қарши жойлашган, гуллари майда, тўпгулга йиғилган, тожбарглари оқ ёки пушти. Меваси резаворсимон, бир уруғли, ранги қизил. Танасида хушбўй моддали безчалари бор. Қуритилган ғунчасидан эфир мойи олинади ва шода тақинчоқ тайёрланади, зиравор сифатида ишлатилади. Гули ва гул муртагидан олинадиган Қ. мойи (17—20% мой ва 20% ошловчи модда) парфюмерия саноатида, тиббиётда, ликёр ва ванилин ишлаб чиқаришда қўлланилади. Айрим турлари ёғочи қурилишда ва дурадгорликда ишлатилади. Жаҳон бўйича 80% Қ. маҳсулотлари Занзибар о.ида етиштирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.