Qalay oksidlari
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 28-b. — ziyouz.com
Qalay oksidlari — Qalay monooksid, 5pO — qora kristallar; ziçligi 6,446 g/sm*, tetragonal panjarali. 90 GPa bosim ostida rombsimon modifikatsiyaga ötadi. Amfoter, asosli xossalari kuçliroq. Kislotalarda erib 8p2' tuzlarini hosil qiladi; kislotali eritmalarda — qaytaruvçi, 8p4+ gaça, 400° dan yuqori trada 8gYu gaça oksid-
2 lanadi; kislorodsiz muhitda 180° dan yuqori trada 8p0 va 8p ga aylanadi. 8p0 ,
2 2 5p(ON ) qalay oksalat va boşqalar 5p2+
2 tuzlarini vakuumda, azot va boşqalar inert gazlar atmosferasida parçalaş, şuningdek, 5p ni oksidlaş yöli bilan olinadi. 8p2+ tuzlarini olişda, katalizator sifatida, şişa sanoatida qora pigment tayyorlaşda, metallurgiyada qaytaruvçi örnida işlatiladi.
Qalay dioksid, ZpO, — tetragonal panjarali rangsiz kristallar. Suyuqlaniş t-rasi 1630°, ziçligi 7,01 g/ sm3. Suvda erimaydi; kislotalar, tuzlar, işqorlarning suvdagi eritmalari ta'siriga çidamli. Tabiatda 5p0 — kas-
2 siterit minerali (qalaytoş). Keramika sanoatida şaffof, elektr ötkazuvçi va issiq qaytaruvçi material, şişa, issiqbardoş emallar va sirlar işlab çiqarişda oq pigment, gidroliz va örin almaşiniş reaksiyalarida katalizator sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛАЙ ОКСИДЛАРИ — Қалай монооксид, 5пО — қора кристаллар; зичлиги 6,446 г/см*, тетрагонал панжарали. 90 ГПа босим остида ромбсимон модификацияга ўтади. Амфотер, асосли хоссалари кучлироқ. Кислоталарда эриб 8п2’ тузларини ҳосил қилади; кислотали эритмаларда — қайтарувчи, 8п4+ гача, 400° дан юқори трада 8гЮ гача оксид-
2 ланади; кислородсиз муҳитда 180° дан юқори трада 8п0 ва 8п га айланади. 8п0 ,
2 2 5п(ОН ) қалай оксалат ва бошқалар 5п2+
2 тузларини вакуумда, азот ва бошқалар инерт газлар атмосферасида парчалаш, шунингдек, 5п ни оксидлаш йўли билан олинади. 8п2+ тузларини олишда, катализатор сифатида, шиша саноатида қора пигмент тайёрлашда, металлургияда қайтарувчи ўрнида ишлатилади.
Қалай диоксид, ЗпО, — тетрагонал панжарали рангсиз кристаллар. Суюқланиш т-раси 1630°, зичлиги 7,01 г/ см3. Сувда эримайди; кислоталар, тузлар, ишқорларнинг сувдаги эритмалари таъсирига чидамли. Табиатда 5п0 — кас-
2 ситерит минерали (қалайтош). Керамика саноатида шаффоф, электр ўтказувчи ва иссиқ қайтарувчи материал, шиша, иссиқбардош эмаллар ва сирлар ишлаб чиқаришда оқ пигмент, гидролиз ва ўрин алмашиниш реакцияларида катализатор сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.