Qaldirğoçlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 34-b. — ziyouz.com
Qaldirğoçlar — sayroqi çumçuqsimonlar oilasi. Uz. 10— 23 sm. Qanotlari uzun va ingiçka; uzoq va tez (27,5 m/sek. gaça) uçişga moslaşgan. Deyarli faqat haşarotlar bilan oziqlanadi. Oyoqlari kalta, yerda yaxşi yurolmaydi. Şuning uçun yerga faqat in quriş davrida material yiğiş uçun qönadi; öljasini havoda tutadi; suv ustida past uçib, suv içadi va çömiladi. Qning 20 uruği va 79 turi ma'lum. Arktika va Antarktidadan taşqari barça hududlarda tarqalgan. Özbekistonda 4 uruqqa mansub 6 turi (şahar qaldirğoçi, toğ qaldirğoçi, qirğoq qaldirğoçi, kiçik qaldirğoç, tuyaqaldirğoç, qişloq qaldirğoçi) uçraydi. Qişloq qaddirğoçi respublikamizdagi barça şahar va qişloqlarda binolarning şifti ostidagi tösinlarga va devoriga yarimşarsimon uya quradi. Bunda sölak bilan aralaştirilgan loydan foydalanadi. Uyasiga 2—7 taga yaqin tuxum qöyib, urğoçisi va erkagi navbat bilan bosadi. Q. qon söruvçi haşarotlarni qirib, katta foyda keltiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛДИРҒОЧЛАР — сайроқи чумчуқсимонлар оиласи. Уз. 10— 23 см. Қанотлари узун ва ингичка; узоқ ва тез (27,5 м/сек. гача) учишга мослашган. Деярли фақат ҳашаротлар билан озиқланади. Оёқлари калта, ерда яхши юролмайди. Шунинг учун ерга фақат ин қуриш даврида материал йиғиш учун қўнади; ўлжасини ҳавода тутади; сув устида паст учиб, сув ичади ва чўмилади. Қнинг 20 уруғи ва 79 тури маълум. Арктика ва Антарктидадан ташқари барча ҳудудларда тарқалган. Ўзбекистонда 4 уруққа мансуб 6 тури (шаҳар қалдирғочи, тоғ қалдирғочи, қирғоқ қалдирғочи, кичик қалдирғоч, туяқалдирғоч, қишлоқ қалдирғочи) учрайди. Қишлоқ қаддирғочи республикамиздаги барча шаҳар ва қишлоқларда биноларнинг шифти остидаги тўсинларга ва деворига яримшарсимон уя қуради. Бунда сўлак билан аралаштирилган лойдан фойдаланади. Уясига 2—7 тага яқин тухум қўйиб, урғочиси ва эркаги навбат билан босади. Қ. қон сўрувчи ҳашаротларни қириб, катта фойда келтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.