Qaldiroq simob
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 33–34-b. — ziyouz.com
Qaldiroq simob QALDIROQ SIMOB, simob1 fulminat, N$ (C1MO)., — portlovçi modda, rangsiz yoki kulrang kristallar; ziçligi 4,3 g/sm3. Mol. m. 284,74. Monokristallarning ziçligi 4,42 g/sm3. Suvda oz(15,5°da massasiga köra 0,01%), etanol, piridin va monoetanolaminda yaxşiroq eriydi. Juda xavfli, sal turtki, işqalaniş, alanga, qizigan jism va boşqalar ta'sirida portlaydi. 179— 180°da öz-özidan alangalanib portlaydi. Namlanganda issiqqa va mexanik ta'sirlarga sezgirligi pasayganligi uçun suv qatlami ostida saqlanadi. Nam holda Q.s. alyuminiy bilan şiddatli, mis bilan asta-sekin reaksiyaga kirişadi. Şu sababli Qs.ning alyuminiy bilan tutaşişiga yöl qöyilmaydi. Simob (P) nitratning nitrat kislotadagi eritmasiga etil spirt ta'sir ettirib olinadi. Portlovçi moddalarni initsirlovçi sifatida detonator kapsulalari va alangalanuvçi kapsulalarda işlatiladi. Q.s.ni ingliz kimyogari E.Xouard 1799 yilda kaşf etgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛДИРОҚ СИМОБ, симоб1 фульминат, Н$ (С1МО)., — портловчи модда, рангсиз ёки кулранг кристаллар; зичлиги 4,3 г/см3. Мол. м. 284,74. Монокристалларнинг зичлиги 4,42 г/см3. Сувда оз(15,5°да массасига кўра 0,01%), этанол, пиридин ва моноэтаноламинда яхшироқ эрийди. Жуда хавфли, сал туртки, ишқаланиш, аланга, қизиган жисм ва бошқалар таъсирида портлайди. 179— 180°да ўз-ўзидан алангаланиб портлайди. Намланганда иссиққа ва механик таъсирларга сезгирлиги пасайганлиги учун сув қатлами остида сақланади. Нам ҳолда Қ.с. алюминий билан шиддатли, мис билан аста-секин реакцияга киришади. Шу сабабли Қс.нинг алюминий билан туташишига йўл қўйилмайди. Симоб (П) нитратнинг нитрат кислотадаги эритмасига этил спирт таъсир эттириб олинади. Портловчи моддаларни иницирловчи сифатида детонатор капсулалари ва алангаланувчи капсулаларда ишлатилади. Қ.с.ни инглиз кимёгари Э.Хоуард 1799 йилда кашф этган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.