Qalin
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 34-b. — ziyouz.com
Qalin — nikoh töyi bilan boğliq odat, ba'zi joylarda «sut puli» ham deyiladi. Q.ning paydo bölişi matriarxatdan patriarxatga ötiş davriga borib taqaladi. Bu davrda nikohdan söng kelinni yaşaş uçun kuyov xonadoniga olib ketiş rusum bölgan. Dastlabki vaqtlarda kelin uçun umumiy tarzda uning uruğiga, keyinçalik ota-onasi yoki qarindoşuruğiga biror sovğa berişgan. Q. sifatida kiyimkeçak, oziq-ovqat, jonliq, qimmatbaho taqinçoqlar, molmulk va pul beriladi. Q. oliş odatining paydo bölişi, birinçidan, qizning öz ota-onasi uyida oila uçun foyda keltiruvçi işçi kuçi sifatida uning xizmatidan foydalaniş imkoniyatining yöqotilganligi bilan, ikkinçidan bölajak kuyovning uyiga olib ketiladigan sep, asbobanjom, molmulk bilan ham boğliqdir. Undan taşqari, Q. kuyovning barça uruğaymoğidan töplab berilgani uçun ular kelinkuyovning nikohini mustahkam bölyşiga harakat qilganlar. Q. tölaş hanuzgaça köpgina Şarq mamlakatlarida (Örta Osiyo va Kavkazda) saqlanib qolgan. Keyingi yillarda Özbekistonning ba'zi joylarida «sut puli» şaklida Q beriş kuzatilmoqda. Özbekiston Respublikasi mustaqillikka erişgaç, nikoh töylarini tartibga soliş borasida bir qator işlar amalga oşirildi. Şuningdek, Q. bilan boğliq muammolar ham öz yeçimini topmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛИН — никоҳ тўйи билан боғлиқ одат, баъзи жойларда «сут пули» ҳам дейилади. Қ.нинг пайдо бўлиши матриархатдан патриархатга ўтиш даврига бориб тақалади. Бу даврда никоҳдан сўнг келинни яшаш учун куёв хонадонига олиб кетиш русум бўлган. Дастлабки вақтларда келин учун умумий тарзда унинг уруғига, кейинчалик ота-онаси ёки қариндошуруғига бирор совға беришган. Қ. сифатида кийимкечак, озиқ-овқат, жонлиқ, қимматбаҳо тақинчоқлар, молмулк ва пул берилади. Қ. олиш одатининг пайдо бўлиши, биринчидан, қизнинг ўз ота-онаси уйида оила учун фойда келтирувчи ишчи кучи сифатида унинг хизматидан фойдаланиш имкониятининг йўқотилганлиги билан, иккинчидан бўлажак куёвнинг уйига олиб кетиладиган сеп, асбобанжом, молмулк билан ҳам боғлиқдир. Ундан ташқари, Қ. куёвнинг барча уруғаймоғидан тўплаб берилгани учун улар келинкуёвнинг никоҳини мустаҳкам бўлйшига ҳаракат қилганлар. Қ. тўлаш ҳанузгача кўпгина Шарқ мамлакатларида (Ўрта Осиё ва Кавказда) сақланиб қолган. Кейинги йилларда Ўзбекистоннинг баъзи жойларида «сут пули» шаклида Қ бериш кузатилмоқда. Ўзбекистон Республикаси мустақилликка эришгач, никоҳ тўйларини тартибга солиш борасида бир қатор ишлар амалга оширилди. Шунингдек, Қ. билан боғлиқ муаммолар ҳам ўз ечимини топмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.