Qalmoq tili
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 35-b. — ziyouz.com
Qalmoq tili — möğul tillarilan biri; asosan, RFning Qalmoğiston Respublikasida, Astraxon va Rostov viloyatlari hamda Stavropol ölkasida, qisman XXR va Qirğizistonda tarqalgan. Q.t.da sözlaşuvçilarning umumiy soni 180 ming kişiga yaqin (ötgan asrning oxirlari).
Q.t. 2 ta — torgut va derbet lahjalariga, bu lahjalar esa öz navbatida şevalarga ajraladi. Fonetik belgilari: çöziq, qisqa va noaniq, kuçsiz talaffuz etiladigan fonemalarga egaligi, tanglay garmoniyasining mavjudligi va lab garmoniyasining yöqligi va boşqalar Morfologik belgilari: 8 kelişikning mavjudligi, grammatik jins kategoriyasining yöqligi va boşqalar Leksikasida sanskrit, tibet, xitoy, arab, fors va turkiy tillardan, keyingi davrlarda esa rus tilidan kirib özlaşgan sözlar ançagina. Qalmoqlar 1648 yildan 1924 yil gaça möğul yozuvining zayapandit (buddaviylik tarğibotçisi Zaya Pandit nomidan) körinişidan foydalanganlar. Bu yozuvda köplab adabiyot yaratilgan bölib, ularning aksariyati 18—19-asrlarga mansub. 1924y.dan rus grafikasi asosidagi, 1931 y.dan lotin grafikasi asosidagi, 1938 yildan yana rus grafikasi asosidagi yozuv joriy etilgan.
Ad.: Pyurbeyev G.S., Grammatika kalmşkogo yazmka. Sintaksis, Elista, 1979; Grammatika kalmmskogo yazmka. Fonetika i morfologiya, Elista, 1983; Bardayev E.Ç., Sovremennmy kalmnskiy yazmk. Leksikologiya, Elista, 1985.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛМОҚ ТИЛИ — мўғул тилларилан бири; асосан, РФнинг Қалмоғистон Республикасида, Астрахон ва Ростов вилоятлари ҳамда Ставрополь ўлкасида, қисман ХХР ва Қирғизистонда тарқалган. Қ.т.да сўзлашувчиларнинг умумий сони 180 минг кишига яқин (ўтган асрнинг охирлари).
Қ.т. 2 та — торгут ва дербет лаҳжаларига, бу лаҳжалар эса ўз навбатида шеваларга ажралади. Фонетик белгилари: чўзиқ, қисқа ва ноаниқ, кучсиз талаффуз этиладиган фонемаларга эгалиги, танглай гармониясининг мавжудлиги ва лаб гармониясининг йўқлиги ва бошқалар Морфологик белгилари: 8 келишикнинг мавжудлиги, грамматик жинс категориясининг йўқлиги ва бошқалар Лексикасида санскрит, тибет, хитой, араб, форс ва туркий тиллардан, кейинги даврларда эса рус тилидан кириб ўзлашган сўзлар анчагина. Қалмоқлар 1648 йилдан 1924 йил гача мўғул ёзувининг заяпандит (буддавийлик тарғиботчиси Зая Пандит номидан) кўринишидан фойдаланганлар. Бу ёзувда кўплаб адабиёт яратилган бўлиб, уларнинг аксарияти 18—19-асрларга мансуб. 1924й.дан рус графикаси асосидаги, 1931 й.дан лотин графикаси асосидаги, 1938 йилдан яна рус графикаси асосидаги ёзув жорий этилган.
Ад.: Пюрбеев Г.Ц., Грамматика калмьшкого язмка. Синтаксис, Элиста, 1979; Грамматика калммцкого язмка. Фонетика и морфология, Элиста, 1983; Бардаев Э.Ч., Современнмй калмнцкий язмк. Лексикология, Элиста, 1985.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.