Qalmoqqir mis koni
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 35–36-b. — ziyouz.com
Qalmoqqir mis koni — Toşkent viloyatidagi Olmaliq şahrining şim.ğarbiy qismiga tutaşgan. 1931 yilda topilgan. Kondan 1951 yildan foydalanilmoqda. Q.m.k. misporfir tipidagi dunyo böyiça eng yirik hisoblangan 10 ta obyektlar qatoriga kiradi. Kon çökindi, vulkanogen va intruziv jinslar majmuasidan tarkib topgan, ularda magmatik hosilalar köproq uçraydi. Konning geologik tuzilişida riolitporfirlar, dolomitlar va ohaktoşlar, andezitdatsitli porfirlar, kvarsli monsonitporfirlar, granodioritporfirli daykalar, dioritli va diabazli porfiritlar mavjud. Vulkanogençökindi qatlam jinslarini siyenitdiorit qatoridagi asosliroq intruzivlar yorib çiqqan va qisman ular bilan assimilyatsiyalaşgan. Asosiy ruda qamrovçi jinslar yirik ştok şaklida mujassamlaşgan siyenitdioritlar, dioritlar va riolitporfirlardir. Porfirli ştokning yuqori qismi apofizalari karyerda, çuqurlik qismi esa çuqur burği quduqlari bilan 3700 m gaça oçilgan. Kon rudalari 3 texnologik tipga: oksidlangan, aralaş (tarkibida ikkilamçi sulfidlar bölgan) va birlamçi sulfidlarga bölinadi. Oksidlangan rudalar murakkab tuzilişi bilan farqlanib, köpinça turli qalinlikdagi tik yotuvçi tomir, qatlam, linza va ustun körinişlarda uçraydi. Gipergenez zonasining eng köp qalinligi 180 m (örtaça 60—65 m), oksidlangan rudalarning örtaça qalinligi 20 m, aralaş va xalkozinlilarniki 19 m dan iborat. Oksidlangan rudalardagi misning tarkibi — 0,3 dan 3% gaça, ikkilamçi sulfidli boyiş zonasida — 0,3 dan 4% gaça. Q.m.k.ning birlamçi rudalari tarkibida mis — 0,58%, molibden — 0,005 %, oltin — 0,5 g/t, kumuş — 3 g/t, oltingugurt 1,5— 2%, kamyob elementlar (selen, tellur, reniy, vismut, indiy va boşqalar) mavjud. Konning markaziy qismi mis va temir sulfidlariga boy. Oltinning taqsimlanişi xalkopiritli minerallaşiş bilan boğliq. Rudali ştokverkning kuzatilgan qalinligi 1240 m gaça. U yaxlit uzluksiz tanani taşkil qilib, konning örta qismiga kelganda tarmoqlanadi. Konning boy özak qismining ölçamlari: uz. 1740 m, eni 500 m, eng katta qalinligi 450 m bölib, unda mis örtaça — 0,62%, molibden — 0,004%, oltin — 0,9 g/t, kumuş — 3,55 g/t. Konda metasomatik özgargan jinslar keng tarqalgan. Ularda greyzenlaşiş eruptivli brekçiyalar va qora granitporfirlarning daykalarida mujassamlaşgan. Q.m.k.ning kvarsseritsitli metasomatitlari odatdagi ikkilamçi kvarsitlardan özida boy glinozyomli minerallarning (korund, diaspor, andaluzit va boşqalar) deyarli uçramasligi bilan farq qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛМОҚҚИР МИС КОНИ — Тошкент вилоятидаги Олмалиқ шаҳрининг шим.ғарбий қисмига туташган. 1931 йилда топилган. Кондан 1951 йилдан фойдаланилмоқда. Қ.м.к. миспорфир типидаги дунё бўйича энг йирик ҳисобланган 10 та объектлар қаторига киради. Кон чўкинди, вулканоген ва интрузив жинслар мажмуасидан таркиб топган, уларда магматик ҳосилалар кўпроқ учрайди. Коннинг геологик тузилишида риолитпорфирлар, доломитлар ва оҳактошлар, андезитдацитли порфирлар, кварцли монцонитпорфирлар, гранодиоритпорфирли дайкалар, диоритли ва диабазли порфиритлар мавжуд. Вулканогенчўкинди қатлам жинсларини сиенитдиорит қаторидаги асослироқ интрузивлар ёриб чиққан ва қисман улар билан ассимиляциялашган. Асосий руда қамровчи жинслар йирик шток шаклида мужассамлашган сиенитдиоритлар, диоритлар ва риолитпорфирлардир. Порфирли штокнинг юқори қисми апофизалари карьерда, чуқурлик қисми эса чуқур бурғи қудуқлари билан 3700 м гача очилган. Кон рудалари 3 технологик типга: оксидланган, аралаш (таркибида иккиламчи сульфидлар бўлган) ва бирламчи сульфидларга бўлинади. Оксидланган рудалар мураккаб тузилиши билан фарқланиб, кўпинча турли қалинликдаги тик ётувчи томир, қатлам, линза ва устун кўринишларда учрайди. Гипергенез зонасининг энг кўп қалинлиги 180 м (ўртача 60—65 м), оксидланган рудаларнинг ўртача қалинлиги 20 м, аралаш ва халькозинлиларники 19 м дан иборат. Оксидланган рудалардаги миснинг таркиби — 0,3 дан 3% гача, иккиламчи сульфидли бойиш зонасида — 0,3 дан 4% гача. Қ.м.к.нинг бирламчи рудалари таркибида мис — 0,58%, молибден — 0,005 %, олтин — 0,5 г/т, кумуш — 3 г/т, олтингугурт 1,5— 2%, камёб элементлар (селен, теллур, рений, висмут, индий ва бошқалар) мавжуд. Коннинг марказий қисми мис ва темир сульфидларига бой. Олтиннинг тақсимланиши халькопиритли минераллашиш билан боғлиқ. Рудали штокверкнинг кузатилган қалинлиги 1240 м гача. У яхлит узлуксиз танани ташкил қилиб, коннинг ўрта қисмига келганда тармоқланади. Коннинг бой ўзак қисмининг ўлчамлари: уз. 1740 м, эни 500 м, энг катта қалинлиги 450 м бўлиб, унда мис ўртача — 0,62%, молибден — 0,004%, олтин — 0,9 г/т, кумуш — 3,55 г/т. Конда метасоматик ўзгарган жинслар кенг тарқалган. Уларда грейзенлашиш эруптивли брекчиялар ва қора гранитпорфирларнинг дайкаларида мужассамлашган. Қ.м.к.нинг кварцсерицитли метасоматитлари одатдаги иккиламчи кварцитлардан ўзида бой глинозёмли минералларнинг (корунд, диаспор, андалузит ва бошқалар) деярли учрамаслиги билан фарқ қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.