Qalqon
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 41-b. — ziyouz.com
Qalqon QALQON, şçit — platformalarning juda yirik strukturasi, pli/ yaalarning aksi. Q. agrofida platforma fundamentini taşkil qilgan tokembriy davriga mansub kuçli metamorflaşgan kristalli jinslar (granit, gneys, kristalli slanetslar) yer yuzasiga çiqib qoladi. Q, odatda, Yer pöstining kötarilib qolgan oblastlaridan iborat bölib, notöğri şakddagi yassi kötarilmalar şaklida böladi. Qlarning şakli uzoq vaqt davomida turğunlikka ega bölişi bilan ajralib turadi. Dastlab «Q» termini Şim. Amerika (Kanada Q.) va Şim. Yevropa (Boltiq Q.)dagi tokembriy jinslarining juda katga maydonlarda Yer yuzasiga börtib çiqqan joylari uçun kiritilgan. Yerning qadimiy özaklaridan hisoblangan döng joylari: Boltiq, Kanada, Addan va boşqalar Q.ga misol böla oladi. Qlar Yer pösti tarixiy taraqqiyotida bir neça marta paydo bölgan. Mas, yuqori proterozoy bilan örta paleozoy oraliğida vujudga kelgan QuramaFarğona regioni xuddi şunday Q.lardan hisoblanadi. Q.da oltin, nikel, kobalt hamda mis, qörğoşin, rux, temir va boşqalar ruda konlari joylaşgan bölişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛҚОН, шчит — платформаларнинг жуда йирик структураси, пли/ яаларнинг акси. Қ. агрофида платформа фундаментини ташкил қилган токембрий даврига мансуб кучли метаморфлашган кристалли жинслар (гранит, гнейс, кристалли сланецлар) ер юзасига чиқиб қолади. Қ, одатда, Ер пўстининг кўтарилиб қолган областларидан иборат бўлиб, нотўғри шакддаги ясси кўтарилмалар шаклида бўлади. Қларнинг шакли узоқ вақт давомида турғунликка эга бўлиши билан ажралиб туради. Дастлаб «Қ» термини Шим. Америка (Канада Қ.) ва Шим. Европа (Болтиқ Қ.)даги токембрий жинсларининг жуда катга майдонларда Ер юзасига бўртиб чиққан жойлари учун киритилган. Ернинг қадимий ўзакларидан ҳисобланган дўнг жойлари: Болтиқ, Канада, Аддан ва бошқалар Қ.га мисол бўла олади. Қлар Ер пўсти тарихий тараққиётида бир неча марта пайдо бўлган. Мас, юқори протерозой билан ўрта палеозой оралиғида вужудга келган ҚурамаФарғона региони худди шундай Қ.лардан ҳисобланади. Қ.да олтин, никель, кобальт ҳамда мис, қўрғошин, рух, темир ва бошқалар руда конлари жойлашган бўлиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.