Qalqondorlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 41-b. — ziyouz.com
Qalqondorlar — koksidlar kenja turkumiga mansub tengqanotli söruvçi haşarotlar oilasi. Yer yuzida keng tarqalgan. 1300 ga yaqin turi ma'lum. Tanasining uz. 2 mm ça, mumli qalqon bilan qoplangan (nomi şundan). Q. keskin jinsiy dimorfizmga ega. Urğoçilarining qanot va oyoqlari, odatda, möylovi, közi ham bölmaydi. Erkagi urğoçisidan kiçik, oldingi juft qanoti bor. Oğiz apparati soddalaşgan, möylovi va oyoği yaxşi rivojlangan. Urğoçisi 20—170 tuxum qöyadi. Liçinka va katta yoşdagilari ösimlik şirasi bilan oziqlanadi. Q.ning olma vergulsimon qalqondori (Nergskjargpa i1ti.), kaliforniya qalqondori (01aas1ga§ryugi8 Regtsyuo8i8 Sapgz1ok), binafşarang kalqondor (RagMopa o1yea so1ua) turlari meva va sitrus daraxtlariga, çoy butalariga hamda hosiliga katta zarar yetkazadi va karantin obyekti hisoblanadi. Köpçilik turlari ekinzor dalalar atrofidagi ihota mintaqalariga ekilgan daraxtlar va boşqalarni zararlaydi. Kuraş çoralari: qurigan va şikastlangan şox hamda novdalarni yöq qiliş; bahorda daraxtlar kurtak çiqargunça va quzda, ba'zi hollarda yozda insektitsidlar (karbofos, konifidor, donadin va boşqalar) bilan işlov beriş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛҚОНДОРЛАР — кокцидлар кенжа туркумига мансуб тенгқанотли сўрувчи ҳашаротлар оиласи. Ер юзида кенг тарқалган. 1300 га яқин тури маълум. Танасининг уз. 2 мм ча, мумли қалқон билан қопланган (номи шундан). Қ. кескин жинсий диморфизмга эга. Урғочиларининг қанот ва оёқлари, одатда, мўйлови, кўзи ҳам бўлмайди. Эркаги урғочисидан кичик, олдинги жуфт қаноти бор. Оғиз аппарати соддалашган, мўйлови ва оёғи яхши ривожланган. Урғочиси 20—170 тухум қўяди. Личинка ва катта ёшдагилари ўсимлик шираси билан озиқланади. Қ.нинг олма вергулсимон қалқондори (Нергскжаргпа и1ти.), калифорния қалқондори (01аас1га§рюги8 Регтсюо8и8 Сапгз1ок), бинафшаранг калқондор (РагМопа о1еа со1уа) турлари мева ва цитрус дарахтларига, чой буталарига ҳамда ҳосилига катта зарар етказади ва карантин объекти ҳисобланади. Кўпчилик турлари экинзор далалар атрофидаги иҳота минтақаларига экилган дарахтлар ва бошқаларни зарарлайди. Кураш чоралари: қуриган ва шикастланган шох ҳамда новдаларни йўқ қилиш; баҳорда дарахтлар куртак чиқаргунча ва қузда, баъзи ҳолларда ёзда инсектицидлар (карбофос, конифидор, донадин ва бошқалар) билан ишлов бериш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.